29 czerwca 1947 roku biskup warmiński Maximilian Kaller wygłosił w Werl swoje ostatnie wielkie kazanie przed dziesiątkami tysięcy uchodźców i wypędzonych, którzy przybyli do miasta w Westfalii w najtrudniejszych okolicznościach, po niewyobrażalnych trudach. Biskup Kaller, który rok wcześniej został mianowany przez papieża Piusa XII biskupem ds. wypędzonych, wspomniał wówczas o imponującej liczbie pielgrzymów, którzy odpowiedzieli na jego wezwanie do udziału w wielkich manifestacjach wiary w diecezji warmińskiej (Prusy Wschodnie). Jego słowa stały się duchowym testamentem, zmarł bowiem zaledwie kilka dni później – 7 lipca 1947 roku – we Frankfurcie nad Menem.
Kaller apelował do pielgrzymów: „Jesteście solą ziemi, jesteście światłem świata! Nieście wiarę, nieście miłość w głąb kraju!”
W 2003 roku, przy udziale ówczesnego arcybiskupa warmińskiego Edmunda Piszcza, w Werl wszczęto proces beatyfikacyjny biskupa Kallera.
Wykształcenie i awans kościelny
Maximilian Joseph Johann Kaller urodził się 10 października 1880 roku w Bytomiu (Beuthen) na Górnym Śląsku. Uczęszczał do królewskiego gimnazjum w Bytomiu. Studia filozoficzne i teologiczne odbył na Uniwersytecie Wrocławskim.
Święcenia kapłańskie przyjął 20 czerwca 1903 roku z rąk kardynała Georga Koppa w katedrze św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu. Po święceniach pracował w Strzelcach Opolskich (Groß Strehlitz), a następnie przebywał na kuracji w Lądku-Zdroju (Landeck). Po powrocie do zdrowia został skierowany do Bergen na wyspie Rugia, gdzie opiekował się małą wspólnotą katolicką oraz robotnikami sezonowymi, głównie z Polski.
4 maja 1917 roku został proboszczem parafii św. Michała na Kreuzbergu, dzielnicy Berlina. Tam rozwinął szczególnie dynamiczną działalność duszpasterską.
Grób biskupa Kallera w Königstein im Taunus.
Foto: PD
Biskup w trudnych czasach
6 lipca 1926 roku został mianowany administratorem apostolskim w Tucznie i osiedlił się w Pile, gdzie objął również parafię Świętej Rodziny. Po I wojnie światowej wiele parafii zostało podzielonych nową granicą polsko-niemiecką.
Biskup Maximilian Kaller ukształtował swoje dzieło poprzez konsekwentną posługę duszpasterską w trudnych czasach historycznych i pozostaje ważną postacią Kościoła XX wieku.
Papież Pius XI podniósł tę strukturę kościelną do rangi Administracji Apostolskiej już w 1923 roku. W 1930 roku Kaller został mianowany biskupem warmińskim z siedzibą we Fromborku (Frauenburg).
Sakrę biskupią przyjął 28 października 1930 roku w Pile, a ingres do katedry we Fromborku odbył się 18 listopada 1930 roku. W czasie swojego urzędowania intensywnie wspierał duszpasterstwo oraz tworzenie ksiąg liturgicznych, takich jak „Lobet den Herrn”.
Kaller wcześnie dostrzegł zagrożenie ze strony narodowego socjalizmu i jeszcze przed encykliką Mit brennender Sorge wyraźnie skrytykował ten rozwój sytuacji w liście pasterskim. W odpowiedzi prześladowano i zamykano instytucje kościelne.
W 1942 roku poprosił nawet nuncjusza w Berlinie o pozwolenie na opuszczenie diecezji, aby móc sprawować posługę duszpasterską w obozie koncentracyjnym Theresienstadt. Jego prośba została jednak odrzucona.
W lutym 1945 roku został aresztowany przez gestapo i przewieziony do Gdańska, a później do Halle. Po wojnie powrócił jeszcze w 1945 roku do Fromborka, jednak władze polskie odmówiły mu obywatelstwa.
Po rozmowach z kardynałem Augustem Hlondem ostatecznie zrezygnował z kierowania diecezją i udał się do Wiedenbrück.
W 1946 roku papież Pius XII mianował go pełnomocnikiem ds. niemieckich wypędzonych. Konsekwentnie działał na rzecz pojednania między Niemcami a Polakami i wcześnie wzywał do przebaczenia.
10 lipca 1947 roku zmarł nagle na zawał serca we Frankfurcie nad Menem. Jego doczesne szczątki spoczęły na cmentarzu w Königstein im Taunus.
