Z naszej historii

„Już prawie demokracja”

13 listopada 2026, 17:00 Felieton , Historia

Pamiętam ten poranek. Poniedziałek, 5 czerwca 1989 r. Kiedy dotarłem do Opola i na przystanku autobusowym spotkałem kilku znajomych z akademika, tematem nie była pierwsza msza św. odprawiona dzień wcześniej na Górze św. Anny, ale klęska kandydatów władzy w częściowo demokratycznych wyborach. Skala tej porażki była tak ogromna, że jasne już było – jesteśmy w punkcie przełomowym.

Ale pamiętam też wcześniejsze spotkania przedwyborcze z kandydatami demokratycznej opozycji. 9 maja podczas spotkania w Wyższej Szkole Inżynierskiej kandydujący wówczas z Bytomia (!) Adam Michnik w odpowiedzi na pytanie publiczności dosyć niejednoznacznie – jak zanotował „Tygodnik Wyborczy” wydawany przez Opolski Komitet Obywatelski – „stwierdził, że każda mniejszość narodowa powinna mieć prawo do swej tożsamości i odrębności. Nadmienił przy tym, że problem Ślązaków jest o wiele bardziej skomplikowany”. A byli też kandydaci tej samej strony sceny politycznej, którzy w kwestii mniejszości wypowiadali się znacznie mniej przyjaźnie.

A przecież zwycięstwo „Solidarności” nie oznaczało natychmiastowego odejścia ludzi „starego systemu” z wielu eksponowanych stanowisk. Jeszcze pod koniec lipca Sąd Wojewódzki odrzucił wniosek o rejestrację organizacji mniejszościowej. W uzasadnieniu odmowy pojawiły się słowa, że „stowarzyszenie może spowodować zagrożenie spokoju i porządku publicznego, natomiast dla społeczeństwa Opolszczyzny nie wniesie żadnych pozytywnych wartości”. Sąd stwierdził także, iż „brak jest podstaw do przyjęcia istnienia na tym terenie mniejszości niemieckiej, a w konsekwencji brak także podstaw do zarejestrowania stowarzyszenia”.

Temat śląskich Niemców zaczął wprawdzie coraz częściej pojawiać się w mediach, jednak na ogół – zwłaszcza w regionalnych pismach województw katowickiego i opolskiego – nie były to teksty przyjazne. 2 sierpnia 1989 r. w „Trybunie Opolskiej” Jerzy Przyłucki opublikował artykuł o znamiennym tytule Zmiana skóry, stanowiący swego rodzaju opis historii – jak pisał autor – „tak zwanej mniejszości niemieckiej”, począwszy od roku 1985.

Skan artykułu z „Trybuny Opolskiej” (TO).
Źródło: FZM

W tekście, który roił się od błędów dotyczących imion, nazwisk czy miejsc zamieszkania, dziennikarz nie ukrywał swojego stosunku do opisywanych inicjatyw. Już od pierwszego podtytułu Skąd się wzięli „Niemcy” konsekwentnie cudzysłowem kwestionował narodowość aktywistów. O działaczach, którzy – niejednokrotnie pod presją – wyjechali za granicę, pisał: „odfrunęli do RFN jak pszczoły do plastra miodu”. Wreszcie interwencje SB-ków podczas spotkań aktywistów opisywał niemal z podziwem: „Kiedy po jadle i napitku przystąpiono do śpiewów, na podwórze gospodarza wkroczyło dwóch panów w cywilu”. Tego samego dnia do dymisji podał się Mieczysław Rakowski, ostatni premier bez demokratycznego mandatu.

Czas wschodzącego słońca
Z naszej historii

Czas wschodzącego słońca

Czytaj więcej →
„Sonderausgabe”
Z naszej historii

„Sonderausgabe”

Czytaj więcej →
Biuletyn przyjaciół
Z naszej historii

Biuletyn przyjaciół

Czytaj więcej →

Ważną datą na drodze do politycznego uznania mniejszości stał się 12 września 1989 r. Pierwszy premier nowej epoki w historii Polski, Tadeusz Mazowiecki, odniósł się w swoim wystąpieniu do tematu mniejszości narodowych: „Polska jest państwem-ojczyzną nie tylko Polaków. Żyjemy na tej ziemi z przedstawicielami innych narodów. Chcemy, by czuły się tu u siebie, by pielęgnowały swoją kulturę i język, by cieszyły się wolnością obywatelską”.

Gest pojednania Helmuta Kohla i Tadeusza Mazowieckiego podczas Mszy Pojednania w Krzyżowej 12 listopada 1989 r.
Foto: Wikipedia

Jednak za najbardziej przełomową z perspektywy Niemców w Polsce datę w drugiej połowie 1989 r. uznać trzeba 12 listopada. Do dolnośląskiej Krzyżowej przybyli polski premier Tadeusz Mazowiecki i niemiecki kanclerz Helmut Kohl. Ale we Mszy Pojednania uczestniczyli także licznie zgromadzeni aktywiści ciągle jeszcze nieuznawanej formalnie mniejszości, a nad ich głowami powiewały dziesiątki transparentów z niemieckimi nazwami śląskich miejscowości.

Udostępnij:
Budowniczy mostów między Pietną a Niemcami
Poprzedni artykuł

Budowniczy mostów między Pietną a Niemcami

Śladem złotej gęsi
Następny artykuł

Śladem złotej gęsi

Reklama

Punkt Widzenia

Neues Wochenblatt - Gazeta Niemców w Rzeczypospolitej Polskiej
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.