Pierwsza połowa 1989 r. przyniosła coraz wyraźniejsze oznaki przełomu w sytuacji mniejszości niemieckiej na Górnym Śląsku, którego jednym z symboli była pierwsza powojenna publiczna msza po niemiecku na Górze św. Anny.
W ostatnich miesiącach miałem możliwość na łamach „Neues Wochenblatt.pl” przedstawić obraz działalności pierwszych kół DFK zapisany w wydawanych od połowy lat 80. biuletynach. Z tych egzemplarzy, które udało się zachować w zbiorach Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej, ostatni wydany w dotychczasowej formie datowany jest na czwarty kwartał 1988 r. To pewien paradoks, zważywszy na fakt, że kolejne miesiące przyniosły prawdziwą eksplozję wydarzeń, których zwieńczeniem było oficjalne uznanie istnienia mniejszości niemieckiej.
Być może rzeczywiście wydawanie gazetki zostało na początku 1989 r. zawieszone – z powodu natłoku innych obowiązków i ciągłych zmian kadrowych w redakcji. A być może po prostu jeszcze nie dotarliśmy do tych materiałów. Jednak śląscy Niemcy coraz częściej trafiali w tym okresie na łamy prasy. Zajrzyjmy tym razem do kilku niemieckich artykułów z pierwszej połowy 1989 r.
W końcu stycznia Thomas Meyer z Kölner Stadt-Anzeiger informował o sytuacji po wizycie polskiego premiera Mieczysława Rakowskiego w Niemczech:
„Ze swojej strony strona polska wyraziła gotowość do podjęcia rozmów na temat poprawy sytuacji mniejszości niemieckiego pochodzenia, na przykład w kwestii nauczania języka niemieckiego w szkołach”.
W tym samym czasie na łamach Frankfurter Allgemeine Zeitung Stefan Dietrich pisał:
„Inne często powtarzane życzenie nie pojawiło się w nieoficjalnym oświadczeniu warszawskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. (…) Zgodnie z oficjalną interpretacją mniejszość niemiecka nie może istnieć”.
9 maja 1989 r. w FAZ ukazał się opis wystąpienia przewodniczącego FDP przed frakcją parlamentarną Wolnych Demokratów. Otto Graf von Lambsdorff przedstawił relację ze swojej podróży (w ramach delegacji rządowej) do Polski:
„Warszawa jest gotowa przyznać niemieckim stowarzyszeniom swobodę organizacyjną oraz zezwolić na odprawianie nabożeństw w języku niemieckim, prowadzenie zajęć w języku niemieckim, wydawanie publikacji w języku niemieckim oraz zakładanie stowarzyszeń (…)”.
Hans-Dietrich Genscher (z lewej) i Otto Graf von Lambsdorff w 1989 r.
Foto: Sepp Spiegl/IMAGO
Mniej optymistyczny obraz wyłania się z opublikowanego na początku czerwca w Schlesische Nachrichten wywiadu wywodzącego się ze Śląska polityka CDU Helmuta Sauera, również uczestniczącego w rozmowach z polskimi władzami. Znamienny jest już tytuł: Kein polnisches Entgegenkommen für die Oberschlesier [Brak ustępstw ze strony Polski wobec Górnoślązaków]. Sauer tak opisał postawę polskiego premiera:
„To niedopuszczalne i nie do przyjęcia, że Rakowski z pogardą określa rodaków, którzy pozostali w stronach ojczystych mianem »Volkswagen-Deutsche«”.
Biuletyn przyjaciół
Czytaj więcej →
„Sonderausgabe”
Czytaj więcej →Już trzy dni po publikacji tego wywiadu Mieczysław Rakowski nie uzyskał mandatu poselskiego w pierwszych częściowo demokratycznych wyborach parlamentarnych, a dwa miesiące później podał się do dymisji z funkcji premiera.
W dniu wyborów, 4 czerwca 1989 r., na Górze św. Anny miało miejsce inne historyczne wydarzenie. W tym tak ważnym dla Górnoślązaków miejscu po raz pierwszy od zakończenia wojny odprawiona została publiczna msza św. w języku niemieckim.
Na formalną rejestrację stowarzyszeń trzeba było jeszcze poczekać ponad pół roku.
