Od 17 do 20 września 2026 roku około 200 przedstawicieli autochtonicznych mniejszości narodowych i wspólnot językowych z około 20 krajów zgromadziło się w Helsinkach na 70. Kongresie Federalistycznej Unii Europejskich Grup Narodowościowych (FUEN). Wydarzenie zostało zorganizowane po raz pierwszy w stolicy Finlandii, a zaproszenie wystosował Folktinget, Szwedzkie Zgromadzenie Finlandii.
Dla prezydentki FUEN Olivii Schubert, która po raz pierwszy przewodniczyła kongresowi w swojej nowej roli, wybór gospodarza nie był bynajmniej przypadkowy: określa ona szwedzkojęzyczną mniejszość Finlandii jako „doskonały przykład tego, jak skutecznie może funkcjonować ochrona mniejszości”, gdzie prawa językowe, edukacja w języku ojczystym i uczestnictwo polityczne nie są abstrakcyjnymi zasadami, lecz żywą rzeczywistością.
Język w centrum uwagi
W tym roku temat języka znalazł się wyraźnie w centrum uwagi kongresu. Już w dniu otwarcia mówiono o planowaniu językowym w edukacji i kulturze, o mediach publicznych w językach mniejszościowych oraz o polityce językowej w opiece społecznej i służbie zdrowia, z udziałem ekspertów z Finlandii, Chorwacji, Niemiec, Polski, Rumunii i Katalonii. Sama Schubert podkreśliła w swoim przemówieniu, że języki mniejszościowe nie mogą zostać pozostawione w tyle za rozwojem technologicznym, lecz muszą pozostać widoczne i użyteczne w aplikacjach cyfrowych oraz w sztucznej inteligencji.
Geoblokowanie i sztuczna inteligencja
Jednym z centralnych tematów kongresu było napięcie między geoblokowaniem a sztuczną inteligencją. W debacie panelowej drugiego dnia kongresu poruszono pytanie, do kogo należy rynek cyfrowy i jak zmieniła się sytuacja od kongresu FUEN 2025. Obok pełnomocnika ds. mniejszości Szlezwika-Holsztynu Johannesa Callsena i prezydentki YEN Johanny Kézdi w panelu zasiadał także poseł do Parlamentu Europejskiego Loránt Vincze, przewodniczący Intergrupy ds. Mniejszości w Parlamencie Europejskim.
Podczas Zgromadzenia Delegatów Rafał Bartek, przewodniczący VdG, reprezentował mniejszość niemiecką w Polsce.
Foto: Andrea Polanski
Vincze jasno dał do zrozumienia, że po latach politycznej presji wreszcie coś się ruszyło: „Uważam, że rzeczywiście się to zmienia, ponieważ udało nam się wywrzeć taką presję na Komisję Europejską, że – mam nadzieję – przedstawi ona regulację przewidującą wyjątek dla regionów mniejszościowych”, mówi Vincze. Celem jest, aby treści nadawane w kraju sąsiednim w języku mniejszości mogły być w przyszłości swobodnie dostępne, na przykład dla węgierskojęzycznych społeczności w państwach sąsiadujących z Węgrami. Vincze wyraził przekonanie, że nadawcy i posiadacze praw dostosują się do regulacji podobnie, jak niegdyś branża telekomunikacyjna do zniesienia opłat roamingowych w UE – konieczna jest do tego zarówno presja społeczeństwa obywatelskiego, jak i porozumienie państw członkowskich.
Zgromadzenie delegatów i ustalenie kierunków
Punktem kulminacyjnym kongresu było w sobotę 19 września Zgromadzenie Delegatów, najwyższego organu decyzyjnego FUEN. W trzech blokach obrad delegaci zebrali się, aby zdać relację z działalności w minionym roku i podjąć kluczowe ustalenia dotyczące przyszłości organizacji. W porządku obrad znalazły się między innymi finanse i budżet, sprawozdania prezydium, sekretarz generalnej oraz wszystkich przewodniczących grup roboczych, plan finansowy na 2027 rok, sprawozdanie dotyczące przyszłego kongresu 2027 oraz przygotowań do EUROPEADY 2028.
Dla Olivii Schubert był to pierwszy rok w nowej funkcji prezydentki, po tym jak wcześniej pełniła już funkcję wiceprezydentki. Podsumowując opisuje minionych dwanaście miesięcy jako „bardzo intensywny okres”. Szczególnie ważne było dla niej, aby nowe, częściowo odnowione prezydium najpierw się odnalazło i zbudowało wzajemne zaufanie, ponieważ „bez zaufania nie możemy przecież efektywnie pracować”. Jako jeden z najważniejszych kamieni milowych Schubert wymienia wspólne wystąpienie z nowym prezydium w Bundestagu, podczas którego można było przedstawić cele organizacji przed licznym gronem posłów. Strategicznie, jak mówi Schubert, kluczowe pozostaje utrzymanie stabilnego finansowania FUEN, dalsze realizowanie celów politycznych inicjatywy Minority SafePack oraz pogłębianie współpracy między organizacjami członkowskimi, na przykład poprzez wymianę fachową i wzajemne wsparcie.
Przyjęto 14 rezolucji
W centrum Zgromadzenia Delegatów znalazło się przyjęcie łącznie 14 rezolucji. Główna rezolucja nosi tytuł „Na rzecz opartego na prawach, sprawiedliwego, zgodnego i inkluzywnego podejścia do AI i języków mniejszościowych” i domaga się większego uwzględnienia języków regionalnych i mniejszościowych przy rozwoju i stosowaniu sztucznej inteligencji. Wzywa Unię Europejską do uwzględnienia praw języków mniejszościowych przy wdrażaniu unijnego AI Act, domaga się od Komisji Europejskiej ukierunkowanego wsparcia dla technologii językowych, od rządów narodowych dostępnych cyfrowych usług w językach mniejszościowych, a od dostawców technologii włączenia społeczności mniejszościowych w rozwój ich systemów. Ponadto domaga się europejskich ram współpracy między organami, nauką, przedsiębiorstwami i przedstawicielami mniejszości.
Kongres zgromadził około 200 przedstawicieli autochtonicznych mniejszości narodowych i wspólnot językowych z całej Europy.
Foto: Andrea Polanski
Oprócz tej głównej rezolucji delegaci przyjęli 13 dalszych rezolucji dotyczących tematów mniejszościowych w całej Europie: w sprawie ochrony praw mniejszości tureckiej na Rodos i Kos, w sprawie praw mniejszości macedońskiej w Albanii, w sprawie uznania Jeniszów za piątą mniejszość narodową Niemiec, w sprawie wolności religijnej mniejszości tureckiej w Tracji Zachodniej, w sprawie ochrony ludów rdzennych i mniejszości narodowych w Ukrainie, w sprawie prawa do używania języka katalońskiego w służbie zdrowia, w sprawie wyborów grecko-prawosławnej fundacji szpitalnej Balıklı w Stambule, w sprawie zabezpieczenia języka łużyckiego jako języka szkolnego w Saksonii i Brandenburgii, w sprawie rewitalizacji języka i kultury Arumunów/Wołochów, w sprawie zakotwiczenia języków regionalnych i mniejszościowych w kształceniu zawodowym, w sprawie wsparcia organizacji bretońskich w Loire-Atlantique, w sprawie wdrożenia edukacji w językach mniejszościowych w Wiedniu oraz w sprawie przywrócenia nabytych praw mniejszości węgierskiej na Zakarpaciu i dialogu mniejszościowego ukraińsko-węgierskiego.
Rewizja statutu FUEN
Ponadto delegaci dyskutowali o kompleksowej rewizji statutu FUEN, po tym jak zewnętrzne opinie prawne wykazały kilka niejasności i sprzeczności w obowiązujących przepisach. Zamiast pojedynczych zmian specjalnie powołana grupa robocza złożona z przedstawicieli organizacji członkowskich ma teraz opracować statut, ordynację wyborczą i regulamin obrad, a swoje propozycje przedstawić prezydium w maju 2027 roku, aby przyjąć zrewidowany statut na kongresie w 2027 roku.
Język jako klucz do europejskiej polityki mniejszościowej
Czytaj więcej →
„Wizja 2100”: mniejszości niemieckie zakładają think tank
Czytaj więcej →Spojrzenie na przyszłe wydarzenia
Na zakończenie spojrzenie skierowano już w przyszłość: Kongres FUEN 2027 odbędzie się w regionie Istrii w Słowenii, organizowany przez Unione Italiana, natomiast EUROPEADA 2028 odbędzie się w Friuli-Wenecji Julijskiej we Włoszech. Dla Schubert ważne było, aby FUEN właśnie w politycznie burzliwych czasach nie tylko kontynuowała swoją pracę polityczną, lecz także skoncentrowała się na własnych strukturach i wymianie fachowej między członkami, tak by społeczność europejskich mniejszości mogła się jeszcze bardziej integrować.
