Temat miesiąca

Włodzimierz Kierat: Dwujęzyczne nazwy są wartością dodaną

19 listopada 2026, 05:00 Polityka

Niedawno na stronach Neues Wochenblatt.pl rozgorzała dyskusja poświęcona tablicom z dwujęzycznymi nazwami miejscowości. Temat został podjęty na przykładzie gminy Rudnik, lecz w ramach tematu miesiąca zajmiemy się tym ważnym, choć często pomijanym i niedocenianym zagadnieniem. Można zatem sięgnąć do korzeni. Michał Florek rozmawia z Włodzimierzem Kieratem, wójtem gminy Radłów, która jako pierwsza w Polsce wprowadziła dwujęzyczne nazwy miejscowości na całym swoim obszarze.

Początki dwujęzycznych nazw miejscowości

Panie Wójcie, może na początku trochę historii. Skąd w ogóle wziął się pomysł, żeby w gminie Radłów wprowadzić dwujęzyczne tablice z nazwami miejscowości?

Trzeba wrócić do 2005 roku, kiedy weszła w życie ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, która wprowadziła możliwość stosowania języka pomocniczego w urzędach, jak również możliwość wprowadzania dodatkowych nazw miejscowości w języku mniejszości. W przypadku naszej gminy chodziło o niemieckie nazwy miejscowości, funkcjonujące na tych terenach przed wojną.

Wielu mieszkańców gminy Radłów to autochtoni. Tutaj się urodzili i wychowali, tutaj przed wojną mieszkali ich ojcowie i dziadkowie. Kiedy nowe przepisy weszły w życie, już w połowie 2005 roku zaczęliśmy analizować możliwość ich zastosowania.

Myślę, że byliśmy jedną z pierwszych gmin, które wprowadziły język niemiecki jako język pomocniczy w urzędzie. W praktyce jest to przepis właściwie martwy, bo pisma w języku niemieckim do Urzędu Gminy Radłów praktycznie nie wpływają. Równolegle rozpoczęliśmy jednak działania związane z dwujęzycznymi nazwami miejscowości.

Muszę tutaj wspomnieć pana Bernarda Kusa, jednego z nestorów mniejszości niemieckiej na terenie gminy i powiatu oleskiego. Rozmawialiśmy o tym i dyskutowaliśmy. Później rozpoczęły się przygotowania: analiza przepisów, konsultacje społeczne i podejmowanie odpowiednich uchwał przez Radę Gminy.

Krok po kroku przechodziliśmy cały proces. Jego finałem był 12 września 2008 roku, kiedy tablice pojawiły się w naszej gminie. Minęło od tego czasu już 18 lat. Byliśmy pierwszą gminą w województwie opolskim, która wprowadziła takie nazwy w życie.

„Dwujęzyczne nazwy są pewną wartością dodaną. Dzisiaj właściwie już ich nie zauważamy. Przejeżdżamy przez miejscowości i traktujemy te tablice jako coś normalnego. Jednocześnie przypominają one, choćby przez chwilę, że historia tych terenów jest wielokulturowa.
– Włodzimierz Kierat, wójt gminy Radłów”

Reakcje mieszkańców i Rady Gminy

Czy podczas podejmowania tej decyzji spotykaliście się z oporem ze strony Rady Gminy albo środowisk przeciwnych dwujęzycznym tablicom?

Nie było zdecydowanych przeciwników. Oczywiście pojawiały się pytania: „Po co nam to?”, „Co nam to da?”, „Kto pokryje koszty tego procesu?”.

Odbierałem je jednak przede wszystkim jako próbę uzyskania informacji: dlaczego chcemy to wprowadzić, komu te nazwy są potrzebne i kto za nie zapłaci. Nie było w naszej gminie środowiska, które w sposób zdecydowany i bardzo wyraźny sprzeciwiałoby się wprowadzeniu dwujęzycznych nazw.

Zamalowywanie tablic po ich ustawieniu

Minęło 18 lat od ustanowienia tych tablic. Czy widzi Pan wpływ tej decyzji na życie przedstawicieli mniejszości niemieckiej w gminie Radłów?

Zanim odpowiem, warto przypomnieć, co wydarzyło się bezpośrednio po ustawieniu tablic. Przez kilka miesięcy były one celowo zamalowywane. Był to trudny okres dla mnie, dla gminy, naszych pracowników i mieszkańców.

W kilku miejscowościach ktoś w sposób zdecydowany zamazywał niemieckie nazwy. Podjąłem wtedy decyzję, że nasi pracownicy będą jeździć na miejsce i bezpiecznie usuwać farbę w sprayu z tablic. Również policja częściej pojawiała się wówczas na terenie naszej gminy.

Z czasem problem zanikł.

Dwujęzyczne nazwy jako świadectwo historii i wielokulturowości

Jeśli chodzi o wpływ dwujęzycznych nazw, trudno go jednoznacznie zmierzyć. Sam nie jestem Ślązakiem, ale od wielu lat tutaj mieszkam i pracuję. Akceptuję tę rzeczywistość i uważam dwujęzyczne nazwy za część naszej lokalnej tożsamości.

Pokazują one, że historia tych ziem i ich mieszkańców jest nieco inna, wielokulturowa, a czasami również skomplikowana. Mieszkają tutaj ludzie, którzy czują się Niemcami, są Ślązakami i są Polakami. Wszyscy razem tutaj mieszkamy, pracujemy i żyjemy.

Dwujęzyczne nazwy są pewną wartością dodaną. Dzisiaj właściwie już ich nie zauważamy. Przejeżdżamy przez miejscowości i traktujemy te tablice jako coś normalnego. Jednocześnie przypominają one, choćby przez chwilę, że historia tych terenów jest wielokulturowa.

Przepisy i próg 20 procent

Z perspektywy formalnej – czy przepisy powinny zostać zmienione tak, aby samorządom łatwiej było podejmować decyzje o wprowadzeniu dwujęzycznych nazw?

Myślę, że kwestia progu 20 procent mieszkańców deklarujących przynależność do mniejszości jest trudnym tematem. To, co obecnie funkcjonuje, jest pewnego rodzaju kompromisem. Każda zmiana na poziomie ogólnopolskim wiązałaby się z trudnościami prawnymi i koniecznością zmiany przepisów.

Trzeba też pamiętać, że młodsze pokolenie patrzy na kwestie tożsamości trochę inaczej. Dlatego nie potrafię jednoznacznie powiedzieć, w jakim kierunku te przepisy powinny zostać zmienione.

Czy dwujęzyczne nazwy pomogą zachować tożsamość?

Czy z perspektywy tych 18 lat takie tablice mogą być znakiem trwałości lokalnej tożsamości? Czy mogą pomagać w jej zachowaniu?

Myślę, że w najbliższym czasie ta tożsamość zostanie zachowana. Oczywiście zbliża się kampania wyborcza i mogą pojawiać się różne wypowiedzi czy stanowiska dotyczące takich kwestii.

Uważam jednak, że w tej sprawie został już osiągnięty pewien kompromis i raczej nikt nie będzie chciał go burzyć. W Polsce i w Europie funkcjonują różne mniejszości. Na Opolszczyźnie również mamy mniejszość niemiecką, a kwestie jej praw reguluje odpowiednie ustawodawstwo.

Moim zdaniem obecne rozwiązania powinny pozostać takie, jakie są. Być może kiedyś pojawi się dyskusja o zmianie progu procentowego potrzebnego do wprowadzania dodatkowych nazw miejscowości, ale nie jest to prosta sprawa.

Dziękuję bardzo za rozmowę.

Udostępnij:
Obchody Dnia Żałoby Narodowej, świąteczne spotkania i inicjatywy dla seniorów
Poprzedni artykuł

Obchody Dnia Żałoby Narodowej, świąteczne spotkania i inicjatywy dla seniorów

Koalicja Obywatelska za nazwami dwujęzycznymi
Następny artykuł

Koalicja Obywatelska za nazwami dwujęzycznymi

Reklama

Punkt Widzenia

Neues Wochenblatt - Gazeta Niemców w Rzeczypospolitej Polskiej
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.