Śląsk ma dosyć skomplikowaną historię, ponieważ przez wiele lat znajdował się pod wpływem różnych państw i często był miejscem konfliktów. We wrześniu i na początku października przypadają dwie daty bardzo ważne w historii Śląska. Mowa o końcu wojny trzydziestoletniej w 1648 roku oraz decyzjach dotyczących podziału Górnego Śląska po plebiscycie w 1921 roku. Mimo że dzieli je prawie 300 lat, oba wydarzenia miały duże znaczenie dla Śląska i jego mieszkańców.
Wojna trzydziestoletnia trwała od 1618 do 1648 roku. Na początku była głównie konfliktem religijnym między katolikami i protestantami na terenie Czech, później całego Cesarstwa, ale z czasem stała się też walką państw o wpływy w Europie. Śląsk znajdował się wtedy pod panowaniem Habsburgów i mocno odczuł skutki tej wojny. Przez region przechodziły wojska, dochodziło do grabieży i niszczenia miast oraz wsi. Problemem były też głód i choroby.
W 1648 roku podpisano pokój westfalski w Münster i Osnabrück, który zakończył wojnę. Dla Śląska oznaczało to przede wszystkim koniec walk i możliwość odbudowy. Nie zniknęły jednak problemy religijne. Habsburgowie byli katolikami, a na Śląsku żyło wielu protestantów. Pokój przyniósł pewne regulacje dotyczące ich sytuacji religijnej, ale w praktyce po zakończeniu wojny położenie protestantów na terenach bezpośrednio kontrolowanych przez Habsburgów uległo znacznemu pogorszeniu. Jednocześnie w wyniku ustaleń związanych z pokojem westfalskim powstały Kościoły Pokoju, między innymi w Jaworze i Świdnicy, które istnieją do dzisiaj i są wpisane na listę UNESCO. Są one przykładem tego, jak wydarzenia sprzed setek lat nadal są widoczne na Śląsku.
Gerard ter Borch, „Zaprzysiężenie traktatu pokojowego w Münsterze”, 1648. Scena związana z pokojem westfalskim kończącym wojnę trzydziestoletnią.
Źródło: Wikipedia
Drugim ważnym wydarzeniem był plebiscyt na Górnym Śląsku z 20 marca 1921 roku. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zarówno Polska, jak i Niemcy chciały mieć ten region. Górny Śląsk był bardzo ważny gospodarczo ze względu na kopalnie, huty i rozwinięty przemysł. W plebiscycie więcej osób zagłosowało za Niemcami, jednak wyniki różniły się w zależności od miejsca. W wyniku niezadowolenia z rezultatów i sporu o przyszłość regionu doszło do III powstania śląskiego. Ostatecznie sprawą zajęła się Liga Narodów. Jej Rada przedstawiła propozycję podziału Górnego Śląska, a 20 października 1921 roku Konferencja Ambasadorów zatwierdziła decyzję o podziale regionu. Polska otrzymała mniejszą część terytorium, ale znalazła się na niej znaczna część najważniejszych obszarów przemysłowych i kopalń. Miało to duże znaczenie dla gospodarki młodego państwa polskiego, a utrata części górnośląskiego przemysłu i zasobów węgla miała również znaczenie dla niemieckiej sytuacji gospodarczej i kwestii reparacji.
Huta Bobrek w Bytomiu
Foto: Śląska Biblioteka Cyfrowa
Dla mieszkańców podział nie był jednak prostą sprawą. Nowa granica dzieliła miejscowości, miejsca pracy, przebiegała nawet pod ziemią, przez chodniki kopalń. Czasem dom stał po jednej stronie granicy, a furtka z podwórka wychodziła już na drugą stronę. Śląsk był regionem, gdzie od dawna współistniały różne języki i kultury, dlatego nie zawsze dało się łatwo określić, co do kogo należało.
Wydarzenia sprzed setek lat nadal są widoczne na Śląsku.
Moim zdaniem oba wydarzenia pokazują, że położenie i bogactwo Śląska miały ogromny wpływ na jego historię. Różne państwa chciały kontrolować ten region, a skutki ich decyzji odczuwali zwykli mieszkańcy. Ma to znaczenie również dzisiaj. Na Śląsku nadal widać wpływy polskie, niemieckie, czeskie i austriackie, czasem w innej kolejności, i należy to i zachować, i uszanować.
