Rozpoczął się konkurs architektoniczny w Berlinie

Pomnik w Berlinie dla polskich ofiar II wojny światowej i niemieckiej okupacji nabiera kształtów. W międzynarodowym konkursie ma zostać określona forma stałego pomnika. Na razie w berlińskiej dzielnicy rządowej można zobaczyć tymczasowe miejsce pamięci. Teraz wiadomo, jakie kroki doprowadzą do powstania stałego pomnika.

Szary głaz leży w berlińskiej dzielnicy rządowej, naprzeciwko gmachu Reichstagu. Na pierwszy rzutu oka niepozorny, od czerwca 2025 roku wyznacza miejsce pamięci: tymczasowe miejsce upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej i niemieckiej okupacji. Kamień znajduje się na terenie dawnej Krolloper – tego miejsca, w którym Adolf Hitler 1 września 1939 roku ogłosił napaść na Polskę.

Teraz w tym miejscu ma powstać stały pomnik polskich ofiar II wojny światowej i ofiar niemieckiej okupacji w Polsce 1939–1945. W tym celu niemiecki rząd federalny ogłosił międzynarodowy konkurs architektoniczny. Do końca roku ma być jasne, jak będzie wyglądał pomnik.

Wybrane zespoły mają nadesłać swoje projekty do października, decyzja jury konkursowego przewidziana jest na grudzień. Na konkurs i realizację rząd federalny przeznacza łącznie pięć milionów euro.

„To, że dziś tu jesteśmy, nie wydarzyło się przypadkowo. To efekt wieloletniej pracy, rozmów, napięć, apeli, debat.”

Marta Cienkowska, polska minister kultury i dziedzictwa narodowego

Minister stanu ds. kultury Wolfram Weimer powiedział na otwarciu, że wraz z konkursem rozpoczyna się „konkretne kształtowanie” centralnego projektu polityki pamięci. Ponad 80 lat po zakończeniu II wojny światowej pamięć o milionach ofiar niemieckiej wojny napastniczej i okupacji w Polsce ma zyskać „widoczną, trwałą formę”.

Z okazji rozpoczęcia konkursu odbyła się również specjalistyczna konferencja w Berlinie. Przedstawiciele polityki, nauki i kultury pamięci dyskutowali tam o merytorycznych i koncepcyjnych podstawach przedsięwzięcia. Polska minister kultury Marta Cienkowska podkreśliła podczas konferencji długi proces przygotowawczy: Obecny krok jest efektem „wieloletniej pracy, rozmów, napięć, apeli i debat”.

Planowany pomnik ma upamiętniać zbrodnie narodowosocjalistyczne w Polsce, a jednocześnie stwarzać przestrzeń do indywidualnej i wspólnej refleksji. Dodatkowo przewidziana jest ogólnodostępna wystawa informująca o niemieckich rządach okupacyjnych.

Rozpoczętym konkursem droga do trwałego pomnika wchodzi w decydującą fazę – proces, który rozpoczął się już w 2017 roku inicjatywą na rzecz „Pomnika Polaków”, zainspirowaną m.in. przez Władysława Bartoszewskiego. Obecny głaz symbolizuje zatem nie tylko pamięć o ofiarach, lecz także wieloletnie dążenie do trwałego monumentu.

Mauro Oliveira