Delegaci Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (VdG) podczas dorocznego zebrania, które odbyło się w Górnośląskim Centrum Kultury i Spotkań im. Eichendorffa w Łubowicach, przyjęli trzy rezolucje. Wyznaczają one kierunki przyszłych działań w obszarach polityki językowej, współpracy instytucjonalnej oraz ochrony dziedzictwa kulturowego. Co jednak te dokumenty oznaczają dla ludzi na miejscu? Przedstawiciele mniejszości mówią o wyzwaniach i celach.
1. 35 lat Traktatu polsko-niemieckiego: apel o widoczność i dialog
Pierwsza rezolucja krytycznie odnosi się do wpływu Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy na obecną sytuację mniejszości niemieckiej. Dokument wzywa do wzmocnienia mechanizmów instytucjonalnych, które umożliwią rzeczywisty udział w życiu publicznym – szczególnie wobec ograniczonej obecności przedstawicieli mniejszości w parlamencie. Podkreśla również konieczność stabilnych rozwiązań prawnych dla placówek oświatowych i kulturalnych oraz rozbudowy politycznych kanałów dialogu.
Rafał Bartek w rezolucji dotyczącej polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie apeluje o wzmocnienie dialogu politycznego.
Foto: M. Golomb
Rafał Bartek, przewodniczący VdG, przypomina o dalekowzroczności ówczesnej polityki, ale wskazuje też na niedociągnięcia:
„Ważne jest, aby przypominać, co zapisano w tym traktacie: dobre sąsiedztwo i przyjazna współpraca. Częścią tego jest mniejszość niemiecka. Mamy nadzieję, że polsko-niemiecki ‘Okrągły Stół’ wreszcie ponownie się zbierze, ponieważ do dziś są kwestie, które nie funkcjonują prawidłowo.”
Weronika Koston (TSKN Opole) podkreśla znaczenie widoczności mniejszości niemieckiej w systemie edukacji.
Foto: M. Golomb
Dla Weroniki Koston (TSKN Opole / DFK Kolonowskie) kluczowe jest przede wszystkim społeczne postrzeganie mniejszości:
„W społeczeństwie większościowym często jesteśmy niewidoczni. To problem strukturalny. Historia mniejszości niemieckiej musi zostać obiektywnie włączona do programów nauczania.” Opowiada się także za decentralizacją edukacji: „Województwa powinny same decydować o tym, w jaki sposób naucza się tożsamości regionalnej i lokalnej historii.”
Pełną treść rezolucji w sprawie 35. rocznicy podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy można przeczytać tutaj:
VdG – Rezolucja dotycząca 35. rocznicy podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy
2. Nowa strategia językowa: od domu do instytucji
W rezolucji dotyczącej strategii językowej na pierwszy plan wysuwają się jakość i koordynacja nauczania języka niemieckiego. Dokument wzywa do systemowych rozwiązań w zakresie kształcenia nauczycieli, stabilnego finansowania programów językowych oraz lepszego powiązania projektów edukacyjnych dla wszystkich grup wiekowych. Kluczową propozycją jest utworzenie wyspecjalizowanej instytucji zajmującej się opracowywaniem i analizą kształcenia językowego, aby zapewnić długofalowe planowanie.
Zuzanna Donath-Kasiura, wicemarszałkini województwa opolskiego, podkreśla emocjonalny i historyczny wymiar tego tematu:
„Przez lata nie wolno było nam mówić po niemiecku, często postrzegano nas jako wrogów. Nawet jeśli współpraca gospodarcza jest dziś na najwyższym poziomie, ostatnie dziesięć lat pozostawiło głębokie ślady. Wiele osób ponownie bało się mówić po niemiecku.” Rozwiązania upatruje w podwójnej strategii: „Potrzebujemy instytucjonalnego punktu koordynacyjnego, ale język musi także żyć w rodzinach. Jeśli w domu mówimy po niemiecku, śląsku i polsku, dajemy naszym dzieciom kluczowe kompetencje dla przyszłości w Europie.”
Zuzanna Donath-Kasiura, wicemarszałkini województwa opolskiego, opowiada się za większą obecnością języka niemieckiego w codziennym życiu i rodzinach.
Foto: M. Golomb
Również Rafał Bartek podkreśla, że VdG po raz pierwszy w swojej historii opracował tak kompleksową strategię językową:
„Wiemy, czego chcemy, ale aby działać skutecznie, potrzebujemy wsparcia obu państw – Polski i Niemiec.”
Pełną treść rezolucji w sprawie nowej strategii językowej można znaleźć tutaj:
VdG – Rezolucja w sprawie nowej strategii językowej
3. Ochrona dziedzictwa kulturowego: ratowanie ruin pałacu Eichendorffów w Łubowicach
Trzecia rezolucja poświęcona jest pilnemu zabezpieczeniu i rewitalizacji ruin pałacu w Łubowicach. Dokument podkreśla ponadregionalne znaczenie tego miejsca jako dobra kultury i wzywa do natychmiastowych działań konserwatorskich zarówno przy ruinach, jak i w otaczającym je parku. Celem jest przekształcenie tego historycznego miejsca w centrum dialogu międzykulturowego oraz popularyzacji twórczości Josepha von Eichendorffa.
Rafał Bartek przypomina o historycznych korzeniach tego projektu:
„Jeśli spojrzymy na korespondencję między Helmutem Kohlem a Tadeuszem Mazowieckim z 1989 roku, wyraźnie zapisano tam, że ruiny pałacu mają zostać zachowane i ponownie wypełnione życiem. Od samego początku była to część wspólnej wizji.”
Rzeczywistość 35 lat później wygląda jednak mniej optymistycznie.
Bartek podkreśla, że ciężar ochrony tego miejsca spoczywa niemal wyłącznie na barkach mniejszości niemieckiej:
„Intensywnie się tym zajmujemy, ale czasami mamy wrażenie, że zostajemy z tym sami. Ruiny pałacu są w bardzo złym stanie. To symbol, część naszej tożsamości i historii. Byłaby to ogromna strata dla dziedzictwa kulturowego obu krajów, gdyby ten zabytek ostatecznie zniknął.”
Martin Lippa, przewodniczący Związku Śląskich Stowarzyszeń Niemieckich oraz przewodniczący Górnośląskiego Centrum Kultury i Spotkań im. Eichendorffa w Łubowicach, podkreśla znaczenie trwałego zabezpieczenia ruin Eichendorffa dla Łubowic.
Foto: M. Golomb
Martin Lippa, przewodniczący DFK województwa śląskiego i prezes Górnośląskiego Centrum Kultury i Spotkań im. Eichendorffa w Łubowicach, wskazuje również na kwestie techniczne:
„Pałac spłonął w 1945 roku. Pod koniec lat 80. większość ludzi tutaj nie wiedziała już nawet, że coś tam stoi, ponieważ wszystko było całkowicie zarośnięte.”
Całkowita odbudowa jest obecnie nierealistyczna, dlatego działania koncentrują się na „trwałym zabezpieczeniu” obiektu. Jak podkreśla Martin Lippa:
„Bez tych ruin Łubowice tracą swoje serce.”
Pełny tekst rezolucji w sprawie ochrony ruin pałacu w Łubowicach znajduje się tutaj:
VdG – Rezolucja w sprawie ochrony ruin pałacu Eichendorffów w Łubowicach oraz zachowania dziedzictwa literackiego Josepha von Eichendorffa
Manuela Leibig
