11 czerwca 2026 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Niemiec w Berlinie stało się centralnym miejscem prestiżowej debaty panelowej, poświęconej tematowi o głębokim znaczeniu historycznym, społecznym i europejsko-politycznym: „Uwidacznianie śląskiego dziedzictwa na Wschodzie i Zachodzie”.
Wspólne wydarzenie Ziomkostwa Śląsk oraz pełnomocnika rządu federalnego ds. przesiedleńców i mniejszości narodowych, dr. Bernda Fabritiusa, zgromadziło czołowych ekspertów z polityki, różnych związków i stowarzyszeń oraz sektora kultury. Wspólnym celem tych rozmów było omówienie trwałych perspektyw i konkretnych strategii, w jaki sposób bogate dziedzictwo kulturowe Śląska może być trwale chronione, przekazywane i silniej zakorzenione we współczesnym społeczeństwie – zarówno w Niemczech, jak i w Polsce oraz w całym europejskim współistnieniu.
Wieloaspektowy panel i podmioty dialogu
Ranga i pilność tematu znalazły odzwierciedlenie w znaczącym składzie wydarzenia. Dyskusję, merytoryczną i ukierunkowaną na wyniki, moderował Stephan Rauhut, przewodniczący federalny Ziomkostwa Śląsk. Pod jego doświadczonym kierownictwem w centrum debaty znalazła się przyszłość działalności kulturalnej związanej ze Śląskiem oraz ogromne wyzwania związane z ochroną tego dziedzictwa na poziomie strukturalnym.
Veronika Bode, posłanka do landtagu, wygłosiła słowo powitalne jako przedstawicielka kraju związkowego Dolnej Saksonii, która tradycyjnie utrzymuje bliskie więzi z Ziomkostwem Śląsk. Podkreśliła niezastąpioną rolę krajów związkowych w regionalnym zakorzenianiu i promowaniu kultury pamięci oraz wspieraniu śląskich instytucji kultury.
Cenne impulsy, słowa powitalne i konkretne perspektywy merytoryczne wnieśli do dyskusji zaproszeni prelegenci wieczoru. Każda z tych osobistości naświetliła inną, istotną fasetę śląsko-niemieckiej i europejskiej historii relacji:
Dr Bernd Fabritius, pełnomocnik rządu federalnego ds. przesiedleńców i mniejszości narodowych, podkreślił w swoim wystąpieniu trwałą państwową i moralną odpowiedzialność rządu federalnego za pielęgnację dóbr kultury. Zaznaczył, że śląskie dziedzictwo nie jest muzealnym reliktem, lecz żywą częścią ogólnoniemieckiej i europejskiej tożsamości.
Foto: Stiftung Verbundenheit mit den Deutschen im Ausland
Stephan Meyer, poseł do Bundestagu, przewodniczący Związku Wypędzonych (BdV), poszerzył perspektywę o ogólny poziom związkowy. Wyjaśnił, że ochrona śląskiego dziedzictwa symbolizuje losy i osiągnięcia wszystkich niemieckich wypędzonych z ojczyzny, a przyszłościowe wspieranie ziomkostw i ich projektów jest nieodzowne.
Dr Barbara Müller, jako zaangażowana przedstawicielka śląskich grup folklorystycznych, wniosła do dyskusji perspektywę żywej, praktykowanej tradycji. Dobitnie zilustrowała, jak zwyczaje, muzyka, rękodzieło i stroje ludowe mogą nadal łączyć pokolenia i tworzyć tożsamość, pod warunkiem odpowiedniego wsparcia.
Rafał Bartek, przewodniczący Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce oraz jednocześnie przewodniczący sejmiku województwa opolskiego, wzbogacił dyskusję o fundamentalną perspektywę tych, którzy pozostali w swojej ojczyźnie. Podkreślił, jak ważna jest współpraca transgraniczna i że mniejszość niemiecka na Śląsku stanowi żywe, niezastąpione ogniwo między Niemcami a Polską.
Odpowiedzialność, wspieranie i współpraca
Dyskusja w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych koncentrowała się wokół trzech głównych obszarów problemowych i zadań.
Intensywnie debatowano o odpowiedzialności rządu federalnego i krajów związkowych. Pytano, jak dostosować ramy prawne i finansowe, aby długoterminowo zabezpieczyć badanie, ochronę i prezentację śląskich dóbr kultury. Wobec postępującej zmiany pokoleń działalność kulturalna stoi przed głębokim przełomem, wymagającym nowoczesnych form przekazu.
W kwestii długoterminowego wspierania projektów uczestnicy byli zgodni, że punktowe dofinansowanie projektów często nie wystarcza. Aby zagwarantować trwałe oferty edukacyjne i profesjonalną pracę kulturalną, potrzebne są niezawodne, strukturalne mechanizmy wsparcia dla ziomkostw i związanych z nimi fundacji kulturalnych.
Foto: Stiftung Verbundenheit mit den Deutschen im Ausland
Intensyfikacja współpracy transgranicznej jest kluczem do przyszłości, do ściślejszego powiązania między wypędzonymi i późno przesiedlonymi w Niemczech a pozostającymi w ojczyźnie przedstawicielami mniejszości niemieckiej w dzisiejszej Polsce. Tylko poprzez wspólne, wolne od uprzedzeń spojrzenie na historię można pojąć dziedzictwo Śląska jako wspólny europejski region kulturowy.
Łączący element: Śląsk jako most w Europie
Centralnym konsensusem wieczoru było: Śląska kultura nie dzieli, lecz łączy ludzi ponad dzisiejszymi granicami państwowymi. Burzliwa, często bolesna, ale także niezwykle owocna wspólna historia i wynikające z niej dziedzictwo kulturowe Śląska nie są wyłączną własnością narodową, lecz istotną, wzbogacającą częścią ogólnoeuropejskiej różnorodności. Aby jednak dziedzictwo to pozostało zakorzenione w zbiorowej pamięci Europy, potrzebuje także w przyszłości zwiększonej widoczności w przestrzeni publicznej, w systemie edukacji i w mediach, a także trwałego wsparcia politycznego i finansowego.
W tym kontekście wyraźnie doceniono wieloletnie, niestrudzone zaangażowanie Ziomkostwa Śląsk. Związek ten, wykraczając daleko poza zwykłe pielęgnowanie tradycji, wnosi nieoceniony wkład w porozumienie między narodami i integrację europejską. Poprzez ukierunkowaną i ciągłą pracę edukacyjną, międzynarodowe spotkania młodzieżowe oraz seminaria naukowe i historyczno-kulturowe w Niemczech i bezpośrednio na Śląsku, ziomkostwu udaje się budować mosty między pokoleniami i narodami.
Dominik Duda, kierownik Zespołu ds. Europy Środkowo-Wschodniej Fundacji „Stiftung Verbundenheit” i jej koordynator projektów w Polsce:
„To wydarzenie wyraźnie pokazało ogromne znaczenie Śląska oraz pochodzących ze Śląska wypędzonych i późno przesiedlonych w niemieckim społeczeństwie, ale jednocześnie bardzo dobrze podsumowało wyzwania dzisiejszych czasów. Jak można przekazać młodemu pokoleniu w Niemczech śląskie dziedzictwo kulturowe? Jak uda się jeszcze bardziej wzmocnić więzi między Ślązakami w Niemczech i Polsce, na przykład poprzez potencjalny Dzień Śląska w Görlitz/Zgorzelcu? Dzięki prestiżowej debacie panelowej temat ‘Śląsk’ został wyraźnie zaakcentowany i wyrażono uznanie dla działań Ziomkostwa Śląsk.”
