30. Niedziela zwykła – rok A
1. Czytanie: Wj 22,20–26
2. Czytanie: 1 Tes 1,5c–10
Ewangelia: Mt 22,34–40
Zatrzymajmy się dzisiaj przy krótkich komentarzach do poszczególnych czytań 30. niedzieli zwykłej. Dzięki temu odkryjemy prawdę, że Bóg i człowiek są ze sobą nierozerwalnie związani.
Bóg stoi po stronie wdów, sierot, przybyszów i ubogich
Fragment Księgi Wyjścia zawiera przepisy prawne, które mają regulować wspólne życie narodu izraelskiego. W centrum uwagi znajduje się ochrona ludzi szczególnie narażonych na krzywdę: przybyszów, wdów, sierot i ubogich. Często nie mają oni ani wystarczających środków materialnych, ani wpływów społecznych, aby samodzielnie bronić swoich praw.
Uzasadnienie nakazu ochrony przybyszów jest godne uwagi: Izrael powinien pamiętać, że sam żył w Egipcie jako lud obcy i uciskany. Własne doświadczenie zniewolenia powinno prowadzić do poszanowania wolności i godności innych ludzi. Wyzwalające działanie Boga staje się w ten sposób podstawą ludzkiej odpowiedzialności.
Szczególnie wymowna jest obietnica Boga, że wysłucha On wołania wdów i sierot. Przypomina ona również o wyzwoleniu Izraela z Egiptu (Wj 3,7). Bóg dostrzega cierpienie bezbronnych. Jego gniew wobec ich ucisku wyraża prawdę, że naruszanie ich praw jest poważną niesprawiedliwością.
Także przepisy dotyczące udzielania pożyczek i zastawu służą ochronie ubogich. Roszczenia majątkowe nie mogą prowadzić do pozbawienia człowieka środków niezbędnych do życia. Dlatego nawet płaszcz oddany w zastaw musi zostać zwrócony przed zachodem słońca.
Fragment kończy się fundamentalnym stwierdzeniem Boga: „Ponieważ jestem litościwy”. Hebrajskie słowo ḥannûn oznacza „łaskawy” lub „miłosierny”. Sprawiedliwość Boga i Jego miłosierdzie są ze sobą nierozerwalnie związane. Bóg stoi po stronie słabych, ponieważ ich godność wymaga szczególnej ochrony właśnie tam, gdzie brakuje ludzkiego szacunku i zabezpieczeń społecznych. Według tej miary należy również oceniać sprawiedliwość ludzkiej wspólnoty.
Pochwała Tesaloniczan
Pierwszy List św. Pawła Apostoła do Tesaloniczan należy do najstarszych pism Nowego Testamentu. Już na początku Paweł kieruje do młodej wspólnoty chrześcijańskiej niezwykłe słowa pochwały. Stała się ona wzorem dla innych chrześcijan. Nie ze względu na swoją wielkość czy pozycję społeczną, lecz ze względu na sposób, w jaki przyjęła wiarę i nią żyła.
Na czym polega ich wzorcowość? Przede wszystkim na tym, że Tesaloniczanie przyjęli Ewangelię pomimo wielkiego ucisku. Wzorowali się na przykładzie apostoła Pawła i jego współpracowników, a przede wszystkim na Jezusie Chrystusie. Ich wierność wierze wiązała się z osobistymi trudnościami i odrzuceniem przez społeczeństwo. Mimo to zachowali radość, którą Paweł wyraźnie określa jako dar Ducha Świętego. Radość ta nie rodzi się z pomyślnych okoliczności życia, lecz z żywej więzi z Bogiem.
Kto miłuje Boga, nie może wykluczyć człowieka ze swojej miłości.
Godne uwagi jest również to, jak ich wiara oddziaływała na innych. Paweł pisze, że wiadomość o ich nawróceniu dotarła daleko poza Tesalonikę. Mówi się o nich w Macedonii i Achai. Wspólnota głosi zatem Ewangelię nie tylko słowami, lecz także swoim sposobem życia.
Szczególnie wyraźnie Paweł opisuje nawrócenie Tesaloniczan: odwrócili się od bożków, aby służyć Bogu żywemu i prawdziwemu. To nawrócenie oznacza coś więcej niż zmianę przekonań religijnych. Jest zasadniczą zmianą kierunku życia. Dwie postawy charakteryzują to nowe życie: służba Bogu i oczekiwanie na Jezusa Chrystusa. Wiara łączy odpowiedzialność za teraźniejszość z nadzieją na przyszłość. Fundamentem tej nadziei jest zmartwychwstanie Jezusa. Przez Niego wspólnota oczekuje ocalenia podczas nadchodzącego sądu Bożego.
Tesaloniczanie są zatem wzorem, ponieważ ich wiara pozostaje niezachwiana nawet w trudnych warunkach, przemienia ich życie i oddziałuje na innych ludzi. W tej postawie św. Paweł dostrzega skuteczną moc Ewangelii i Ducha Świętego.
Zaproszenie do pełni miłości
Uczony w Prawie pyta Jezusa o najważniejsze przykazanie. Za tym pytaniem kryje się zasadnicza troska judaizmu: co stanowi właściwe centrum Bożego Prawa? Co nadaje licznym przykazaniom ich wewnętrzną spójność i sens?
Jezus odpowiada, przywołując dwa fragmenty Starego Testamentu. Pierwszy pochodzi z Księgi Powtórzonego Prawa (Pwt 6,5): miłować Boga całym sercem, całą duszą i całym umysłem. Drugi znajdujemy w Księdze Kapłańskiej (Kpł 19,18): miłować bliźniego jak siebie samego. Jezus nie wprowadza więc nowych przykazań. Szczególne znaczenie Jego odpowiedzi polega na tym, że łączy oba przykazania w sposób nierozerwalny i przypisuje im równie fundamentalne znaczenie.
Co oznacza pełnia miłości? Potrójne sformułowanie „całym sercem, całą duszą i całym swoim umysłem” określa człowieka w całej jego pełni. Miłość do Boga nie ogranicza się do uczuć religijnych ani do pojedynczych pobożnych uczynków. Obejmuje myślenie, podejmowanie decyzji, kształtowanie życia i całe ludzkie postępowanie.
Równie wszechogarniające jest przykazanie miłości bliźniego. Miłować drugiego człowieka jak siebie samego oznacza traktować jego godność, potrzeby i dobro z taką samą powagą jak własne. W Ewangelii według św. Mateusza miłość ta obejmuje nawet nieprzyjaciół (Mt 5,44). Przekracza więc granice osobistej sympatii i przynależności społecznej.
Jezus wyjaśnia wreszcie, że na tych dwóch przykazaniach opiera się całe Prawo i Prorocy. Nie oznacza to zniesienia pozostałych przykazań. Przeciwnie, to właśnie te dwa przykazania stanowią miarę ich interpretacji i pozwalają odkryć ich najgłębszy sens.
Pełnia miłości łączy więź z Bogiem z odpowiedzialnością za człowieka. Obie należą do siebie. Kto miłuje Boga, nie może wykluczyć człowieka ze swojej miłości. W tym, według Jezusa, znajduje się samo centrum wiary biblijnej.
