Język niemiecki jest sercem tożsamości mniejszości niemieckiej w Polsce. Jednak język potrzebuje pielęgnacji, struktury i przyszłościowych koncepcji. Po intensywnych przygotowaniach powstała nowa „Strategia działań językowych mniejszości niemieckiej w Polsce na lata 2027–2031”. Dokument, który jest czymś więcej niż tylko podsumowaniem stanu obecnego: to plan działania na najbliższe lata.
Przez ponad dziesięć miesięcy intensywnie pracowano, dyskutowano i analizowano za kulisami. Efektem jest obszerny dokument strategiczny, którego niemiecka wersja końcowa ujrzała już światło dzienne, a jest polska właśnie powstaje. Dr Edyta Opyd, doradca ds. edukacji w Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (VdG), brała udział w jego powstaniu. Podkreśla znaczenie tego momentu: „To prawdopodobnie pierwszy dokument tego rodzaju, który ma być tak szeroko popularyzowany”, wyjaśnia. „Mamy teraz gotowe dzieło, które zostało przyjęte przez zarząd VdG i przedstawione delegatom podczas dorocznego walnego zgromadzenia VdG w Łubowicach.”
Tożsamość i odpowiedzialność: Fundament
Dla Rafała Bartka, przewodniczącego Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (VdG), strategia jest również kwestią, która leży mu na sercu. W przedmowie do strategii nawiązuje on do związku między historią a współczesnością:
„Język niemiecki łączy przeszłość, teraźniejszość i przyszłość oraz tworzy poczucie przynależności – również w wielojęzycznym i zróżnicowanym kulturowo środowisku. Właśnie ze względu na trudną historię oraz obecne uwarunkowania społeczne i demograficzne nie jest już oczywiste, że niemiecki pozostaje żywy w przestrzeni rodzinnej, szkolnej i publicznej. Tym ważniejsze jest wzięcie odpowiedzialności i celowe działanie.”
Część 1: Konkretne liczby – co jest robione?
Pierwsza część strategii poświęcona jest twardym danym z roku 2024. Statystyki pokazują imponującą różnorodność: od „Deutsch AG” przez „Jugendbox” po „Kursy sobotnie” i „LernRAUM.pl”. Łącznie w 2024 roku zarejestrowano ponad 1600 działań z udziałem prawie 32 000 uczestników.
Łącznie w 2024 roku zarejestrowano ponad 1600 działań z udziałem prawie 32 000 uczestników. Źródło: Samstagkurs
Dr Edyta Opyd stawia przy tym ważny akcent: „Rozróżniamy tutaj wyraźnie między obszarem szkolnym a pozaszkolnym. Ta strategia koncentruje się świadomie na pozaszkolnej pracy językowej organizacji mniejszości niemieckiej. Celem jest dostarczenie koordynatorom na miejscu narzędzia, dzięki któremu będą mogli kierować swoimi projektami nie tylko na podstawie wyczucia, lecz według jasno określonych celów.”
Wachlarz projektów sięga od obozów językowych i aktywności sportowych po warsztaty teatralne i historyczne. „Można teraz sprawdzić, co robią organizacje na północy, a co na południu – strategia czyni tę pracę przejrzystą i porównywalną”, mówi Opyd.
Część 2: Analiza SWOT – gdzie jesteśmy w tyle, a gdzie błyszczymy?
Sercem analizy jest tzw. analiza SWOT (mocne strony, słabe strony, szanse, zagrożenia). Tutaj mniejszość niemiecka bezlitośnie zagląda w lustro. Do jednoznacznie mocnych stron należą ugruntowane struktury, stabilność finansowa projektów oraz zaangażowanie wielu nauczycieli, którzy pełnią rolę „strażników języka”.
Dokument nie pomija również słabych stron: „Otwarcie mówimy o problemach. Na przykład niektórzy kierownicy projektów komunikują się jeszcze zbyt mało po niemiecku i przechodzą na polski”, czyta Edyta Opyd w strategii. Strategia wzywa tutaj do modernizacji, np. poprzez uwzględnienie najnowszej wiedzy neuronaukowej w nauce języków.
Czynniki zewnętrzne również są częścią analizy. Podczas gdy zapotrzebowanie na pracowników znających język niemiecki w gospodarce stanowi dużą szansę, niepokój budzą „zagrożenia”: globalnie malejące zainteresowanie językiem niemieckim w porównaniu z angielskim, zmiany demograficzne i niestabilność polityczna to elementy ryzyka, na które mniejszość niemiecka musi reagować. „Nigdy nie jest tak dobrze, żeby nie mogło być lepiej”, podsumowuje trafnie Opyd.
Perspektywy: Od planu do działania
Strategia nie jest konstruktem teoretycznym przeznaczonym do odłożenia do szuflady. Ma trwale podnieść jakość projektów. Rafał Bartek widzi w niej szansę dla całej mniejszości niemieckiej:
„Szczególnie leży mi na sercu, aby młodzi ludzie nie tylko uczyli się niemieckiego, lecz doświadczali go jako części swojej rzeczywistości życiowej i używali go z pewnością siebie. Ta strategia jest jednocześnie zaproszeniem i zobowiązaniem: zaproszeniem do współpracy wszystkich członków mniejszości niemieckiej oraz naszych partnerów w polityce i społeczeństwie obywatelskim.”
O konkretnym planie działań, który określa, jak wyznaczone cele mają zostać wdrożone w rzeczywistość, napiszemy na łamach Neues Wochenblatt.pl już za kilka dni.
Do tego czasu warto zapoznać się ze strategią:
