Kogo męczą tłumy w nadmorskich kurortach, ten urlop powinien spędzić w Czeskiej Szwajcarii. Z Opola to raptem trzy godziny drogi samochodem z okładem. Za to na miejscu czekają przepiękne, niezbyt wysokie góry, wspaniała przyroda i urokliwe miasteczka z fascynującą historią.
Do jednego z nich zapraszam szczególnie: Krásná Lípa jest bowiem piękna nie tylko z nazwy. To niewielkie miasto położone na skraju Parku Narodowego Czeskiej Szwajcarii zachwyca spokojem, architekturą i niezwykłą przeszłością. Przez wieki było ważnym ośrodkiem rzemiosła i przemysłu włókienniczego, a ślady dawnego bogactwa do dziś można znaleźć niemal na każdym kroku – w zabytkowych fabrykach, kościele, na cmentarzu i w historiach rodzin, które tworzyły potęgę tego miejsca.
Krásná Lípa, widok na kościół św. Marii Magdaleny. Foto: A. Durecka
Od średniowiecznej osady do miasta przemysłu
Początki Krásnej Lípy sięgają średniowiecza. Przypuszcza się, że pierwszymi osadnikami było około trzydziestu rodzin kolonistów z Frankonii Górnej. Według miejscowej tradycji pod ołtarzem starego kościoła miał znajdować się kamień z wyrytą datą 1144, co mogłoby świadczyć o istnieniu tu świątyni już w XII wieku. Pierwsza pewna wzmianka pisemna pochodzi jednak dopiero z 1361 roku, kiedy jako właściciel miejscowości wymieniany jest Vaněk z Vartenberka. W tym czasie Krásná Lípa należała do posiadłości Tolštejn (Tollenstein) i była jedną z niewielu wsi parafialnych w tym regionie.
Od XVII wieku miejscowość zaczęła rozwijać się dzięki tradycyjnemu rzemiosłu. Szczególne znaczenie zyskało tkactwo lniane. W 1731 roku powstała manufaktura przędzy, a w tym samym roku cesarz Karol VI Habsburg nadał Krásnej Lípie prawa targowe. Był to ważny krok w rozwoju gospodarczym miejscowości.
W okresie reformacji miasto przeszło przemiany religijne – w 1551 roku Krásná Lípa była określana jako miejscowość całkowicie ewangelicka. Około sto lat później, w wyniku działań kontrreformacyjnych, nastąpił powrót mieszkańców do katolicyzmu.
Kościół św. Marii Magdaleny – świadek dawnej świetności
Jednym z najważniejszych zabytków miasta jest kościół parafialny pod wezwaniem św. Marii Magdaleny, wzniesiony w 1754 roku. Świątynia została ozdobiona rzeźbami autorstwa Franz Anton Pettrich, nadwornego rzeźbiarza z Drezna, dzięki czemu jej wnętrze należało niegdyś do najcenniejszych w regionie.
Wnętrze kościoła św. Marii Magdaleny wymaga dziś pilnie remontu. Foto: A. Durecka
Dzisiaj kościół, który góruje nad miasteczkiem, wymaga pilnego remontu, jednak nadal pełni funkcję sakralną – w każdą niedzielę o godzinie 10 odprawiana jest tu msza święta. Warto zajrzeć również na otaczające kościół lapidarium. Zachowało się tam wiele pięknych, zabytkowych nagrobków. Na pobliskim wzgórzu można znaleźć pozostałości dawnej drogi krzyżowej. Choć dziś zachowały się z niej jedynie fragmenty, miejsce nadal ma wyjątkowy klimat i pozwala wyobrazić sobie dawną religijną tradycję mieszkańców.
Dittrichowie – tekstylni potentaci z Krásnej Lípy
O bogactwie dawnej Krásnej Lípy przypomina także imponująca kaplica rodu Dittrichów przy miejscowym cmentarzu. Rodzina Dittrichów należała do najważniejszych XIX-wiecznych dynastii przemysłowych Europy Środkowej. Jej historia jest nierozerwalnie związana z rozwojem przemysłu tekstylnego zarówno w Czechach, jak i na ziemiach polskich.
Imponująca kaplica grobowa rodziny Dittrichów. Foto: A. Durecka
W 1849 roku Carl August Dittrich wraz z Karolem Hielle założył w Krásnej Lípie firmę handlu przędzą Hielle & Dittrich. Przedsiębiorstwo szybko się rozwijało, przekształcając się w rozbudowaną sieć tkalni i zakładów wykończeniowych.
Kolejnym etapem ekspansji było przejęcie w 1857 roku upadających zakładów lniarskich w Żyrardowie. Pod zarządem spółki fabryka w Żyrardowie stała się największym zakładem lniarskim w ówczesnej Europie. Dzięki działalności takich rodzin jak Dittrichowie Krásná Lípa zyskała znaczenie daleko wykraczające poza lokalny wymiar.
Schindler – 170 lat tradycji dziewiarskiej
Drugi niezwykle ważny rozdział w historią przemysłowej miasta napisał Stefan Schindler. Tradycyjna dziewiarnia Schindlera działa w Krásnej Lípie od 1854 roku – bez większych przerw aż po dziś dzień.
Stefan Schindler założył przedsiębiorstwo, które działa juz od ponad 170 lat! Foto: A. Durecka
Stefan Schindler założył niewielki zakład produkujący wyroby pończosznicze, który z czasem stał się jednym z najważniejszych przedsiębiorstw tego typu w regionie. Wraz z szybkim rozwojem firmy pojawiła się potrzeba budowy większego zakładu produkcyjnego. Projekt nowego budynku powierzono architektowi Hansowi Richterowi.
Spacer po Krásnej Lípie to podróż od średniowiecznych początków po czasy świetności europejskiego przemysłu tekstylnego.
Powstał nowoczesny jak na swoje czasy obiekt z konstrukcją żelbetową i charakterystycznymi długimi pasami okien wstęgowych, które obejmowały również narożniki budynku. Jasne wnętrza zrobiły ogromne wrażenie na mieszkańcach – czteropiętrowa fabryka była przez nich nazywana po prostu „szklanym pudełkiem”. Budynek fabryki zachował się niemal w oryginalnym stanie. Choć część dawnych okien została od wewnątrz zasłonięta panelami, nadal pozostaje on wyjątkowym przykładem przemysłowej architektury z początku XX wieku.
Historię dziewiarni Schindlerów opowiada wystawa prezentowana na rynku miasta. Foto: A. Durecka
Historia przedsiębiorstwa nie zawsze była łatwa. W czasie kryzysu gospodarczego firma musiała ogłosić upadłość w 1937 roku. Po II wojnie światowej zakład został znacjonalizowany, a po ponownej prywatyzacji w 1994 roku kontynuował działalność pod kolejnymi nazwami. Od 2022 roku powrócił do historycznej nazwy Schindlerova pletárna – Dziewiarnia Schindlera. Dziś firma nadal produkuje wyroby pończosznicze – nylonowe skarpetki, podkolanówki, rajstopy i pończochy. To jedyna tego typu dziewiarnia w Czechach, która może pochwalić się ponad 170-letnią historią i nieprzerwaną tradycją produkcji. Wiedza i doświadczenie są tu przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Na rynku w Krásnej Lípie można obecnie zobaczyć wystawę poświęconą Stefanowi Schindlerowi i historii jego przedsiębiorstwa.
Miasto, które pamięta swoją przeszłość
Po II wojnie światowej historia miasta uległa dramatycznej zmianie. Dotychczasowi niemieccy mieszkańcy zostali wysiedleni na mocy dekretów Beneša, a ich majątek skonfiskowano. Kościoły katolickie odebrano Kościołowi. W ich miejsce przybyli nowi mieszkańcy – Czesi z głębi kraju, Słowacy, repatrianci oraz Romowie. Do dziś w Krásnej Lípie mieszka liczna społeczność romska.
Mimo trudnej historii miasto zachowało swój wyjątkowy charakter. Dziś Krásná Lípa łączy piękno przyrody Czeskiej Szwajcarii z pamięcią o czasach, gdy była jednym z ważnych centrów przemysłu włókienniczego Europy Środkowej. To miejsce, gdzie spacer po spokojnych ulicach może stać się podróżą przez kilka stuleci historii.
