Bogatynia: Domy przysłupowe – skarb, o którym mało kto wie.

Choć niewielu o tym wie, to właśnie Bogatynia może pochwalić się największym w Polsce skupiskiem domów przysłupowych – unikalnych budynków łączących tradycje budownictwa ludowego Górnych Łużyc, Dolnego Śląska i północnych Czech. Znajduje się tu około 200 takich domów, z czego aż 85 zostało wpisanych do rejestru zabytków.

Jak zbudowany jest dom przysłupowy?

Die Umgebindehäuser sind mancherorts der Hit
Fotos: www.bogatynia.pl

Dom przysłupowy (niem. Umgebindehaus) to szczególny typ zabudowy łączący elementy konstrukcji szkieletowej, zrębowej i słupowej. Charakterystycznym elementem jest tzw. przysłup – czyli drewniana rama słupowo-ryglowa, która otacza część mieszkalną parteru i przenosi ciężar wyższej kondygnacji oraz dachu na osobną konstrukcję. Dzięki temu izba mieszkalna (często o zrębowej konstrukcji) nie jest narażona na osiadanie budynku, co było szczególnie istotne w przypadku glinianych lub kamiennych fundamentów. Zazwyczaj są to budynki dwukondygnacyjne z dwuspadowym dachem, gdzie część mieszkalna łączy się z częścią gospodarczą.

W Bogatyni znajduje się około 200 domów przysłupowych.

Gdzie w Polsce można zobaczyć domy przysłupowe?

To niezwykle funkcjonalne i estetyczne rozwiązanie przyjęło się w całym regionie i rozpowszechniło od Dolnego Śląska, przez północne Czechy, Górne Łużyce, aż po Saksonię Szwajcarską. W Niemczech i Czechach zachowały się tysiące takich domów, ale również w Polsce przetrwały dwa wyraźne skupiska tej architektury.

Oprócz Bogatyni, drugim miejscem, gdzie spotkać można domy przysłupowe, jest Rzeszowszczyzna.
Foto: www.bogatynia.pl

Oprócz Bogatyni, drugim miejscem, gdzie spotkać można domy przysłupowe, jest Rzeszowszczyzna. Ich obecność na południowo-wschodnich krańcach Polski to efekt osadnictwa niemieckiego i śląskiego z czasów kolonizacji józefińskiej (XVIII–XIX w.), kiedy to przybysze z terenów Dolnego Śląska przynieśli ze sobą także swoją tradycję budowlaną. Choć w tym regionie przysłupów jest znacznie mniej, są one równie cenne pod względem kulturowym.

Domy z bajki czekają na odkrycie

W Bogatyni domy przysłupowe często stoją wzdłuż brukowanych uliczek, malowniczo wkomponowane w krajobraz.
Foto: www.bogatynia.pl

W Bogatyni domy przysłupowe często stoją wzdłuż brukowanych uliczek, malowniczo wkomponowane w krajobraz. Część z nich została pieczołowicie odrestaurowana, inne – jak budynek przy Al. Żytawskiej 30 – uratowane po zniszczeniach i tragediach, jak powódź z 2010 roku czy pożar. Dzięki zakończonym w 2022 roku pracom konserwatorskim ten wyjątkowy obiekt znów cieszy oko i przypomina o potrzebie ochrony dziedzictwa.

W Bogatyni domy przysłupowe często stoją wzdłuż brukowanych uliczek, malowniczo wkomponowane w krajobraz.

Dzień Otwartych Domów Przysłupowych – zaproszenie

To architektoniczne bogactwo regionu można poznać już w niedzielę, 25 maja, podczas Dnia Otwartych Domów Przysłupowych. Tego dnia wybrane obiekty przy Alei Żytawskiej w Bogatyni (okolice parku Preibischa) będą otwarte dla zwiedzających w godz. 15:00–19:00. Będzie można zajrzeć do wnętrz, porozmawiać z właścicielami i na własne oczy przekonać się, jak niezwykłe są te „domki w kratkę”.

Dla chętnych przygotowano również bezpłatną wycieczkę autokarową po wybranych przysłupowych miejscowościach po stronie niemieckiej: Hirschfelde, Obercunnersdorf i Ebersbach. Wyjazd o godz. 8:00 sprzed Urzędu Miasta i Gminy w Bogatyni (ul. Daszyńskiego 1), powrót około 15:00.

Dzień Otwartych Domów Przysłupowych to część międzynarodowej inicjatywy, która łączy Polskę, Czechy i Niemcy we wspólnej trosce o bezcenne dziedzictwo kulturowe pogranicza. To doskonała okazja, by poznać unikalną architekturę regionu, o której często wiedzą więcej turyści zagraniczni niż sami mieszkańcy.