Małujowice – Skarb ukryty w małej wsi
Kto w szkole uważał na lekcjach historii, być może pamięta nazwę tej miejscowości – to właśnie na polach między Małujowicami, Strzelinem, Brzegiem i Potokiem Pępickim 10 kwietnia 1741 roku rozegrała się jedna z najsłynniejszych bitew wojen śląskich – bitwa pod Małujowicami. Jednak ta malownicza wieś w powiecie brzeskim kryje znacznie więcej.
Najważniejszym i bez wątpienia najcenniejszym zabytkiem Małujowic jest kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła, zaliczany do najważniejszych zespołów gotyckich polichromii w Polsce.
Świątynia została wzniesiona około 1250 roku jako kościół Mariacki i ufundowana przez książąt piastowskich: Henryka III Białego oraz później Henryka IV Probusa. Od początku była fundacją o wyjątkowym znaczeniu, co tłumaczy jej – jak na wiejską świątynię – imponujące rozmiary i bogate wyposażenie. W XIV wieku została rozbudowana przez miejscowego właściciela Sambora, natomiast w kolejnym stuleciu powstały najbardziej spektakularne elementy – rozbudowany cykl polichromii.
Małujowice Kościółśw Jakuba-portal.
Foto: Sławomir Milejski
Polichromie – średniowieczna „Biblia ubogich”
Najstarsze polichromie pochodzą z lat 60. XIV wieku i zostały wykonane przez artystę z kręgu szkoły praskiej. Przedstawiają sceny ze Starego i Nowego Testamentu, tworząc rozbudowany program ikonograficzny określany jako Biblia pauperum (Biblia ubogich). W średniowieczu pełniły funkcję swoistej „katechezy wizualnej”, umożliwiając wiernym zrozumienie treści religijnych bez znajomości pisma.
W XV wieku cykl został rozszerzony, jednak prace przerwały wojny husyckie i ukończono je dopiero około 1480 roku. Dziś polichromie pokrywają ponad 1000 m² i należą do najcenniejszych przykładów gotyckiego malarstwa ściennego w Europie Środkowej.
Wyjątkowym elementem wnętrza jest także drewniany strop kasetonowy z około 1500 roku, składający się z ponad 600 malowanych desek, zdobionych motywami roślinnymi, zwierzęcymi i heraldycznymi. Należy on do najstarszych i najcenniejszych tego typu obiektów w Polsce.
Na szczególną uwagę zasługują również bogato zdobiony portal zachodni z tympanonem oraz rzeźbiarska dekoracja figuralna.
Polichromie. Foto: Tom-Opole/Wikipedia
Burzliwe dzieje świątyni
W 1526 roku kościół przejęli protestanci, a w 1817 roku średniowieczne polichromie zostały zamalowane. Ich ponowne odkrycie rozpoczęło się dopiero w XIX wieku, a kolejne prace odsłaniające prowadzono w wieku XX.
Po 1945 roku świątynia ponownie stała się kościołem katolickim. Badania i prace konserwatorskie pozwoliły odsłonić całe bogactwo artystyczne obiektu. Dziś kościół św. Jakuba w Małujowicach uznawany jest za jedno z najważniejszych miejsc gotyckiego malarstwa ściennego w Polsce.
Kościół można zwiedzać sezonowo – zazwyczaj od wiosny do jesieni, w wyznaczonych godzinach lub po wcześniejszym umówieniu.
kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła.
Foto: Sławomir Milejski
Pałac Arndtów – relikt XIX wieku
W centrum wsi, naprzeciwko kościoła, znajduje się kolejny interesujący obiekt – dawna siedziba rodu Arndtów. Tzw. pałac Arndtów powstał prawdopodobnie w XIX wieku (dokładna data i autor projektu nie są znane). Był to budynek w stylu neoklasycystycznym, należący do rodziny Arndtów, która przejęła majątek na początku XX wieku.
Dziś kościół św. Jakuba w Małujowicach uznawany jest za jedno z najważniejszych miejsc gotyckiego malarstwa ściennego w Polsce.
Obiekt wzniesiono na planie prostokąta jako część większego zespołu folwarcznego. W jednym z budynków gospodarczych znajdowała się wieża z wiatrakiem, dostarczającym energii mechanicznej dla urządzeń technicznych, a być może także dla oświetlenia.
W latach 60. XX wieku pałac przekształcono w budynek biurowo-mieszkalny.
Palac Arndtow.
Foto: Sławomir Milejski
Inne zabytki w Małujowicach
Również w okolicach wsi można znaleźć liczne ślady przeszłości. Na przykościelnym cmentarzu stoi monolityczny kamienny krzyż o nieznanym pochodzeniu – być może jest to krzyż pokutny, choć brak na to jednoznacznych dowodów.
Zachowały się także fragmenty dawnego cmentarza, historyczne ogrodzenia z XV i XVIII wieku oraz stary dworzec kolejowy z początku XX wieku. Wszystkie te elementy tworzą wielowarstwowy obraz miejsca, w którym nakładają się różne epoki.
Na północny wschód od wsi, w odległości około dwóch kilometrów, znajduje się tzw. Wronie Wzgórze – miejsce związane z bitwą pod Małujowicami z 10 kwietnia 1741 roku. Podczas I wojny śląskiej wojska pruskie pod dowództwem króla Fryderyka II Wielkiego pokonały tam armię austriacką.
Do dziś zachowały się ruiny domu młynarza, pozostałości wiatraka oraz kamienna studnia z głazów narzutowych. Według przekazów to właśnie stąd król miał kierować przebiegiem bitwy.
Anna Durecka
