Nowy zarząd i podsumowanie czterech lat działalności
W Łubowicach rozpoczął się 57. Zjazd Delegatów Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (VdG). Delegaci z całego kraju podsumowują kończącą się kadencję władz organizacji oraz dyskutują o kierunkach działalności na kolejne cztery lata. Jednym z najważniejszych punktów obrad są wybory nowego zarządu VdG.
Spotkanie odbywa się w szczególnym dla organizacji roku – VdG obchodzi jubileusz 35-lecia działalności. Podczas obrad nie zabrakło więc podsumowań, refleksji nad dotychczasową działalnością oraz rozmów o przyszłości mniejszości niemieckiej w Polsce.
VdG jako pomost między Polską a Niemcami
Do uczestników zjazdu jako pierwsza zwróciła się posłanka KO Gabriela Lenartowicz. Podkreślała symboliczny wymiar spotkania odbywającego się w Dniu Europy. Jak zaznaczyła, współpraca przedstawicieli różnych środowisk i narodowości jest istotą europejskiej wspólnoty oraz fundamentem nowoczesnego państwa obywatelskiego.
– „Powinniśmy dla naszego wspólnego dobra nawzajem się wspierać i pracować” – mówiła Gabriela Lenartowicz, zwracając uwagę na potrzebę współpracy ponad podziałami językowymi, narodowymi i regionalnymi.
Gabriela Lenartowicz.
Foto: M. Golomb
Posłanka mówiła także o znaczeniu osobistych relacji, tradycji i wspólnego dziedzictwa kulturowego regionu. Odwołała się przy tym do symboliki Łubowic i sąsiedztwa pomników Adama Mickiewicza oraz Josepha von Eichendorffa jako znaku możliwości zgodnej współpracy i wzajemnego szacunku.
Głos podczas obrad zabrał również konsul Niemiec w Opolu Peter Herr. Dyplomata podkreślał, że obecne posiedzenie ma kluczowe znaczenie dla przyszłości organizacji, ponieważ zapadają podczas niego decyzje dotyczące dalszego kierunku działalności VdG.
– „Szczególnie życzę Związkowi dalszego rozwoju i kontynuowania działalności skierowanej do młodych członków, aby liczba członków nadal rosła, a przyszłość VdG była długofalowo zabezpieczona” – podkreślał Peter Herr.
Konsul zaznaczył także, że VdG pozostaje ważnym „pomostem między społeczeństwami obywatelskimi Polski i Niemiec” i powinien nadal wzmacniać swoją rolę w budowaniu dobrych relacji polsko-niemieckich. Życzył delegatom konstruktywnych dyskusji oraz trafnych decyzji służących dobru organizacji i jej członków.
Jubileusz, wyróżnienia i spojrzenie w przyszłość
Szczególnie emocjonalne wystąpienie wygłosiła wicemarszałkini województwa opolskiego Zuzanna Donath-Kasiura. Jak mówiła, obecny jubileusz jest momentem wdzięczności, refleksji i spojrzenia w przyszłość.
– „To szczególny rok dla Związku. Jubileusz 35-lecia jest okazją do świętowania, ale też do podsumowania, jak wiele udało się osiągnąć. Trzeba wymienić trzy najważniejsze obszary: uznanie i akceptację dla działalności mniejszości niemieckiej w całej Polsce, pielęgnowanie kultury i języka niemieckiego oraz rozwój kontaktów polsko-niemieckich i aktywności mniejszości niemieckiej na poziomie europejskim” – mówiła.
W imieniu zarządu województwa opolskiego oraz radnych sejmiku przekazała na ręce przewodniczącego VdG Rafała Bartka Odznakę Honorową za Zasługi dla Województwa Opolskiego. Wyróżnienie przyznano za wkład organizacji w rozwój regionu, edukacji, języka niemieckiego, ochrony dziedzictwa kulturowego oraz działalność społeczną.
Wicemarszałkini Zuzanna Donath-Kasiura przekazała na ręce przewodniczącego Rafała Bartka Odznakę Honorową za Zasługi dla Województwa Opolskiego.
Foto: M. Golomb
– „To prawdziwe uznanie dla wszystkich członków mniejszości niemieckiej w regionie. Dziękuję z całego serca za wszystko, co zrobiliście” – podkreślała Zuzanna Donath-Kasiura.
Wicemarszałkini mówiła również o odpowiedzialności za przyszłość organizacji i dalszy rozwój środowiska mniejszości niemieckiej.
– „Przyszłość leży w naszych sercach i rękach. Mamy siłę, żeby się rozwijać, ale musimy chcieć, musimy mieć marzenia i zachęcać ludzi, żeby nam pomagali” – zaznaczyła.
Wybory nowych władz i podsumowanie kadencji
Do kończącej się kadencji władz VdG odniósł się także przewodniczący organizacji Rafał Bartek, który przyznał, że ostatnie cztery lata były dla Związku okresem wielu wyzwań i intensywnej pracy. Najistotniejszy wątek przemówienia dotyczył lat 2022–2026, który, jak określił Bartek, był czasem głębokiego kryzysu związanego z dyskryminacją dzieci mniejszości niemieckiej. „Okres od 2022 do 2026 roku upłynął przede wszystkim w cieniu dwuletniej dyskryminacji dzieci mniejszości niemieckiej” – podkreślił Bartek, przypominając, że – jak mówił – była to sytuacja bezprecedensowa w historii III RP. W jego ocenie doszło wówczas do formalnego pogorszenia sytuacji jednej z mniejszości narodowych: „Po raz pierwszy w historii wolnej Polski po przełomie lat 1989–1990 polski rząd oficjalnie ogłosił, że obywatele Polski należący do mniejszości niemieckiej mają być traktowani gorzej niż przedstawiciele innych mniejszości.” Bartek zaznaczył jednocześnie, że choć polityczne decyzje zostały cofnięte, ich skutki społeczne i edukacyjne pozostają widoczne do dziś.
Rafał Bartek podsumowuje minione 4 lata działalności VdG.
Foto: M. Golomb
Protest, dialog i polityczna presja
W odpowiedzi na te działania organizacje mniejszości niemieckiej prowadziły szeroko zakrojoną działalność protestacyjną i dialogową. Jak relacjonował przewodniczący ZNSSK: „Organizowaliśmy protesty, konferencje prasowe, spotkania z politykami […] prowadziliśmy kampanie przeciwko dyskryminacji.” Jak jednak zaznaczył, nie była to jedyna sfera aktywności organizacji: „Była to tylko część naszej działalności – ważna, wręcz kluczowa dla naszego istnienia.” Równolegle rozwijano także projekty edukacyjne, kulturalne i instytucjonalne, które miały wzmacniać codzienne funkcjonowanie mniejszości.
Szczególne miejsce w wystąpieniu zajęła kwestia pamięci historycznej. Bartek przypomniał o obchodach 80. rocznicy powojennych tragedii Niemców w Europie Środkowej, które – jak podkreślił – były doświadczeniem cywilnym o ogromnej skali cierpienia. „Chodzi o dramatyczne doświadczenia ludności cywilnej […] mordów, gwałtów, grabieży, aresztowań, wypędzeń” – mówił. Zwrócił również uwagę, że w 2025 roku pamięć ta zyskała oficjalne uznanie instytucjonalne: „Sejmiki Województw Śląskiego i Opolskiego ogłosiły ten rok rokiem pamięci. Odpowiednie uchwały przyjął także Sejm i Senat RP.” Jak dodał, szeroki udział organizacji mniejszościowych w obchodach pozwolił „godnie uczcić ofiary tej tragedii”.
Istotnym elementem podsumowania była również sytuacja finansowa i organizacyjna. Bartek wskazał na stabilizację finansowania zarówno ze strony niemieckiej, jak i polskiej administracji. „Dane […] pokazują stabilny wzrost środków” – zaznaczył, podkreślając jednocześnie rosnącą przewidywalność wsparcia dla działań mniejszości.
Dialog międzynarodowy i polityczny
W przemówieniu szeroko wybrzmiał także wątek kontaktów politycznych i dyplomatycznych. W ostatnich latach – jak relacjonował – odbyło się wiele spotkań na różnych szczeblach, zarówno w Polsce, jak i w Niemczech oraz na forum europejskim. „Odbyło się wiele spotkań z kluczowymi politykami z Niemiec i Polski oraz ekspertami na poziomie europejskim” – mówił Bartek. Wśród rozmówców znajdowali się m.in. przedstawiciele rządów, parlamentów oraz instytucji europejskich, co – jak podkreślał – wzmacniało pozycję mniejszości w dialogu międzynarodowym.
Jednym z najbardziej intensywnych obszarów działalności pozostawała obrona nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości. Bartek przypomniał, że działania te miały zarówno wymiar społeczny, jak i prawny. „Do Ministerstwa Edukacji i Nauki złożono petycję przeciwko dyskryminacji […] (13 222 podpisów).” Równolegle prowadzono kampanie społeczne, działania młodzieżowe oraz postępowania na poziomie europejskim: „Złożono skargę do Komisji Europejskiej oraz petycję do Parlamentu Europejskiego.” W jego ocenie była to jedna z najważniejszych mobilizacji społecznych ostatnich lat.
Bartek odniósł się również do sytuacji politycznej po wyborach parlamentarnych 2023 roku, które zakończyły się utratą reprezentacji mniejszości niemieckiej w Sejmie. „Mniejszość niemiecka po raz pierwszy od 1990 r. nie znalazła się w polskim Sejmie” – powiedział, nazywając to poważną stratą dla społeczności. Jednocześnie podkreślił znaczenie samorządów, gdzie – jak zaznaczył – mniejszość nadal pozostaje aktywna i skuteczna politycznie.
Projekty, edukacja i media
Znaczną część przemówienia poświęcono projektom edukacyjnym i kulturalnym, które – jak mówił Bartek – stanowią fundament codziennej pracy organizacji. „Związek od wielu lat angażuje się w zachowanie języka niemieckiego, kultury i tradycji.”
Wymienił przy tym rozbudowany system projektów dla dzieci i młodzieży, które mają zapewnić ciągłość języka i tożsamości w kolejnych pokoleniach.
Ważnym elementem była również transformacja medialna Związku, obejmująca modernizację prasy i rozwój kanałów cyfrowych. „Tygodnik ‘Wochenblatt’ przekształcił się w miesięcznik ‘Neues Wochenblatt’.” Jak podkreślił, zmiana ta miała na celu dostosowanie się do nowych form komunikacji i wzmocnienie obecności w przestrzeni publicznej.
Wspólnota i odpowiedzialność
W końcowej części przemówienia Bartek powrócił do idei wspólnoty i odpowiedzialności za przyszłość mniejszości. „Razem możemy jednak osiągnąć znacznie więcej” – podsumował, dodając: „Każdy z nas ponosi osobistą odpowiedzialność za to, w jaki sposób przekażemy język, kulturę i tożsamość przyszłym pokoleniom.”
Całe przemówienie przewodniczącego Rafała Bartka dostępne jest na stronie www.vdg.pl
Redakcja
