„Dzwony pokoju dla Europy”
Powrót dzwonów kościelnych do Trzebnicy 12 kwietnia odbył się w ramach międzynarodowego projektu „Dzwony pokoju dla Europy”, zainicjowanego przez niemiecką diecezję Rottenburg-Stuttgart. To wieloletnia inicjatywa, której celem jest zwrot dzwonów skonfiskowanych podczas II wojny światowej oraz budowanie pojednania i dialogu między społecznościami w Polsce, Niemczech i Czechach.
Projekt nawiązuje do dramatycznych wydarzeń z lat 40. XX wieku, gdy z europejskich kościołów zdjęto około 100 tysięcy dzwonów. Zostały one przeznaczone na potrzeby przemysłu zbrojeniowego III Rzeszy. Do końca wojny przetrwało jedynie około 16 tysięcy z nich, a część trafiła do tzw. „cmentarza dzwonów” w Hamburgu. Po 1950 roku wiele z nich przekazano parafiom w Republice Federalnej Niemiec jako tzw. dzwony wypożyczone.
12 kwietnia w ramach inicjatywy „Dzwony pokoju dla Europy” trzy dzwony kościelne wróciły do Trzebnicy.
Zródło: Rafał Bartek
Od pierwszych zwrotów do systemowego projektu
Do diecezji Rottenburg-Stuttgart, inicjatora powrotu dzwonów do macierzystych parafii, trafiło po wojnie około 67 dzwonów. Inicjatywę zaplanowano na sześć lat, a jej koszt oszacowano na około 400 tys. euro rocznie, w całości finansowanych przez diecezję.
Mechanizm działania jest precyzyjnie określony: jeśli parafia w Polsce lub Czechach zgłasza chęć odzyskania historycznego dzwonu, a strona niemiecka wyraża zgodę na jego zwrot, diecezja finansuje odlanie nowego dzwonu w miejsce oddanego. Dzięki temu żadna ze stron nie ponosi kosztów, a proces ma charakter partnerski i symboliczny.
12 kwietnia w ramach inicjatywy „Dzwony pokoju dla Europy” trzy dzwony kościelne wróciły do Trzebnicy.
Źródło: Rafał Bartek
Pierwszy dzwon – tzw. Friedensglocke – trafił w 2021 roku do parafii w Aichtal-Grötzingen, która oddała swój zabytkowy dzwon z 1649 roku do czeskiej Píšť. Na pierścieniu uderzeniowym nowego instrumentu umieszczono inskrypcję upamiętniającą historię wymiany. W wielu parafiach w Badenii-Wirtembergii zawisły lub wkrótce zawisną podobne dzwony z odniesieniami do miejsc ich pochodzenia – w tym także do Trzebnicy.
Jesienią 2021 roku pierwszy etap objął Píšť w Czechach, gdzie powrócił dzwon zabrany w 1944 roku. W uroczystości uczestniczył m.in. 101-letni świadek wydarzeń, pamiętający moment jego demontażu. Kolejne etapy obejmowały m.in. Warmię – Frombork i Żegoty – oraz inne regiony Polski i Czech. Jednym z kluczowych momentów projektu był powrót dzwonów do Świdnicy, który odbył się we wrześniu ubiegłego roku w świdnickiej katedrze. W wydarzeniu uczestniczyła delegacja z diecezji Rottenburg-Stuttgart z biskupem Klausem Krämerem oraz biskup Marek Mendyk. Dzwony powróciły m.in. do parafii Różanka i Włodowice po ponad 80 latach nieobecności, stając się symbolem pojednania i wspólnej pamięci.
Trzebnica: wszystkie trzy dzwony wróciły
W ramach tej samej inicjatywy do Trzebnicy powróciły już wszystkie trzy historyczne dzwony związane z bazyliką pw. św. Jadwigi Śląskiej. Instrumenty zostały zidentyfikowane jako pochodzące z tej świątyni i po wojnie trafiły do Niemiec.
Największy z nich został odlany w 1706 roku we Wrocławiu przez Sebastiana i Zygmunta Goetzów. Ma średnicę 720 mm i waży około 210 kg. Na jego płaszczu znajduje się wizerunek św. Wawrzyńca oraz inskrypcje odlewnicze.
12 kwietnia w bazylice trzebnickiej odbyła się uroczystość przekazania dzwonów. W wydarzeniu uczestniczyła delegacja niemieckiej parafii oraz przedstawiciele diecezji przekazującej instrumenty.
„Dziś Niedziela Bożego Miłosierdzia, Boga, który nas kocha, podnosi i odnawia” – mówił bp Maciej Małyga, podkreślając symboliczny wymiar powrotu dzwonów, które przez wieki wzywały wiernych do modlitwy.
– „Dziś Niedziela Bożego Miłosierdzia, Boga, który nas kocha, podnosi i odnawia” – mówił bp Maciej Małyga, podkreślając symboliczny wymiar powrotu dzwonów, które przez wieki wzywały wiernych do modlitwy.
Biskup Gerhard przypominał dramat wojennych konfiskat. – „W 1940 roku naziści nakazali zdjęcie wszystkich dzwonów z kościelnych wież. Większość została przetopiona na cele wojenne. Dziś wracają jako znak pokoju i pojednania” – mówił.
12 kwietnia w ramach inicjatywy „Dzwony pokoju dla Europy” trzy dzwony kościelne wróciły do Trzebnicy.
Źródło: Rafał Bartek
Symbol pojednania i wspólnej pamięci
Projekt „Dzwony pokoju dla Europy” ma charakter długofalowy i obejmuje kolejne etapy realizowane wokół konkretnych diecezji w Polsce i Czechach. Każda uroczystość przekazania dzwonów staje się nie tylko wydarzeniem religijnym, ale także gestem odbudowy relacji między narodami oraz próbą „oczyszczenia pamięci historycznej”.
W kolejnych latach planowane są następne zwroty. 10 kwietnia 2027 roku cztery dzwony trafią do katedry wrocławskiej oraz do kościołów w Strzeszowie, Sułowie i Woskowicach. Następnego dnia odbędą się uroczystości w parafiach lokalnych.
Anna Durecka
