Jagniątkowska willa Gerharta Hauptmanna, znana jako Willa Łąkowy Kamień (Wiesenstein), to miejsce, w którym historia Śląska wciąż tętni życiem. O tym, jak z muzeum stworzyć nowoczesne centrum kultury, o rosnącej liczbie turystów z Niemiec i Czech oraz o tym, dlaczego warto odwiedzić to miejsce siedem dni w tygodniu, Manuela Leibig rozmawiała z Katarzyną Nadzieją Soboczyńską, dyrektor Muzeum Miejskiego „Dom Gerharta Hauptmanna” w Jeleniej Górze.
Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna” to znacznie więcej niż tradycyjne muzeum biograficzne. Jak zdefiniowałaby Pani to miejsce dzisiaj?
Katarzyna Nadzieja Soboczyńska: Jesteśmy niewielkim muzeum miejskim, instytucją kultury Jeleniej Góry, ale nasz wpływ i znaczenie wykraczają daleko poza region. Często powtarzam, że chronimy nie tylko pamiątki po nobliście, ale całe dziedzictwo kulturowe Karkonoszy. Nasza działalność to w około 70% opowieść o samym Hauptmannie – jego domu, twórczości i recepcji dzieł – ale pozostałe 30% to historia Jagniątkowa, lokalnej kolonii artystycznej i skomplikowanych losów tego regionu. Naszą największą siłą jest autentyczność. To nie jest budynek zbudowany na potrzeby wystawy. To dom, w którym Hauptmann mieszkał przez 45 lat, w którym tworzył i w którym zmarł. Wiesenstein jest naszym najważniejszym „eksponatem”.
W ostatnim czasie notujecie Państwo imponujący, 30-procentowy wzrost frekwencji. Kim są dzisiejsi goście willi Wiesenstein?
Obserwujemy bardzo ciekawą zmianę. Oczywiście Karkonosze są popularne, ale do nas przyjeżdżają goście świadomie szukający kontaktu z kulturą wysoką albo interesującego miejsca z dala od obleganych szlaków. Bardzo wzrosła liczba turystów z Niemiec i Czech. To dla nas naturalne grupy odbiorców, dlatego też cała nasza ścieżka zwiedzania, wszystkie teksty i informacje są dostępne w czterech językach: polskim, niemieckim, czeskim i angielskim. Co ciekawe, przyciągamy też wielu turystów z Wielkiej Brytanii i krajów Beneluksu. Część osób trafia do nas dzięki literaturze współczesnej – kryminałom Sławka Gortycha, których akcja rozgrywa się również w naszym muzeum, stały się dla wielu bodźcem do osobistego odkrycia tego miejsca. Przyciągają ich polichromie w Hali Rajskiej czy architektura Hansa Grisebacha, według projektu którego wzniesiono willę Wiesenstein w latach 1900–02.
Gerhart Hauptmann
Foto: Alfred Jäschke
Jagniątków to nie tylko mury willi. Co oferujecie Państwo gościom dodatkowego, poza samą wystawą stałą?
Staramy się być żywą instytucją, dlatego nasza oferta jest bardzo szeroka. Organizujemy warsztaty artystyczne, koncerty oraz kiermasze, które przyciągają zarówno lokalną społeczność, jak i turystów. Ogromną popularnością cieszą się nocne zwiedzania z pisarzem Sławkiem Gortychem – autorem kryminałów osadzonych w Karkonoszach, których czytelnicy chcą zobaczyć miejsca z kart jego książek na własne oczy.Miłośnikom gór proponujemy wędrówkę Szlakiem Hauptmannowskim – to kilkugodzinne przejście przez Karkonosze, łączące naszą willę z dawnym domem braci Hauptmannów w Szklarskiej Porębie. Nie zapominamy też o działalności popularnonaukowej: prowadzimy specjalistyczną bibliotekę literacką, organizujemy wykłady i konferencje m.in. z udziałem germanistów, historyków, regionalistów. Podczas dni otwartych prowadzimy grupy tematyczne, opowiadając np. o unikalnej architekturze willi czy intymnej historii rodziny Hauptmannów, którą odkrywamy przed gośćmi m.in. dzięki dziennikom Margarety Hauptmann.
Muzeum jest czynne siedem dni w tygodniu. To rzadkość w polskim muzealnictwie.
To była świadoma decyzja. W regionie turystycznym nie możemy pozwolić sobie na „wolne poniedziałki”. Turyści pukają do naszych drzwi codziennie, a my chcemy być dla nich dostępni. To duży wysiłek kadrowy i organizacyjny, ale misja popularyzatorska jest dla nas priorytetem. Często edukujemy osoby, które nazwisko noblisty słyszą u nas po raz pierwszy, a wychodzą zafascynowane Halą Rajską czy gabinetem pisarza.
Wspomniała Pani o Hali Rajskiej. To serce domu, które robi na zwiedzających ogromne wrażenie.
Hala Rajska to nasz „punkt wyjścia” i jedna z najmocniejszych stron wizerunkowych muzeum. Barwne polichromie Johannesa Maximiliana Avenariusa z 1922 roku tworzą tu unikalną atmosferę, łączącą motywy biblijne z twórczością Hauptmanna. To miejsce, które zostaje w pamięci na zawsze. Jednak nowa wystawa stała „Odkryj Łąkowy Kamień”, którą zmodernizowaliśmy pod koniec 2025 roku, prowadzi gości przez siedem różnych przestrzeni – od gabinetu pisarza, przez salon muzyczny, aż po Obserwatorium. Każda z tych sal to inna opowieść, wsparta nowoczesną technologią, ale z zachowaniem szacunku do historycznej tkanki willi.
Paradiessaal
Foto: Robert Karczmarczyk, aus der Sammlung des Museums
Jak wygląda współpraca polsko-niemiecka w praktyce?
Nasze muzeum wyrosło z ducha dialogu – fundamentem były polsko-niemieckie ustalenia premiera Tadeusza Mazowieckiego i kanclerza Helmuta Kohla w 1989 roku. Dziś ta współpraca jest bardzo intensywna. Współdziałamy z Schlesisches Museum zu Görlitz czy Sorbisches Museum w Budziszynie (Bautzen). Wymieniamy się muzealiami, organizujemy wspólnie wystawy, prowadzimy wspólne projekty edukacyjne i badawcze. Nasze katalogi wystawowe są zawsze dwujęzyczne. Z ogromną wdzięcznością chcę wspomnieć o współpracy z wieloma instytucjami, które nas wspierają przy organizacji wystaw czasowych m.in. z: Fundacją Współpracy Polsko-Niemieckiej, Stiftung Kulturwerk Schlesien, Haus Schlesien, a także Kulturstiftung des Freistaates Sachsen i Herder-Institut für historische Ostmitteleuropaforschung. ZInstytutem Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiegoorganizujemy konferencje naukowe, jak ta niedawna o Hauptmannie w europejskiej pamięci kulturowej. Łączymy świat nauki z popularyzacją, pokazując pisarza noblistę nie jako postać pomnikową, ale człowieka uwikłanego w historię swojego czasu.
Muzeum jest regularnie nagradzane za swoją działalność. Które wyróżnienia są dla Pani szczególnie ważne?
Każda nagroda to potwierdzenie, że idziemy w dobrym kierunku. Bardzo cenimy sobie wyróżnienia od Stowarzyszenia Muzealników Polskich – nasze wystawy, jak choćby ta poświęcona Paulowi Austowi, regularnie zdobywają laury w konkursach na Wydarzenie Muzealne Roku na Dolnym Śląsku. Mamy na koncie Dolnośląski Klucz Sukcesu oraz certyfikaty Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej. Te nagrody budują nasz prestiż, ale największą satysfakcją jest moment, gdy zwiedzający piszą do nas, że chcieliby w Wiesenstein zostać na dłużej, zainspirowani duchem tego miejsca.
Ze zbiorów Muzeum Miejskiego “Dom Gerharta Hauptmanna” w Jeleniej Górze
© Copyright for the works of Erich Fuchs by Renate Baumgärtner, 2026
Przygotowujecie Państwo nową wystawę czasową.
Już 5 września otwieramy wyjątkową wystawę monograficzną poświęconą Erichowi Fuchsowi (1890-1983) – artyście, który był wybitnym dokumentalistą życia mieszkańców Karkonoszy i ilustratorem „Tkaczy” Hauptmanna. To rzadka okazja, by zobaczyć prace- głównie grafiki z I połowy XX wieku pochodzące nie tylko z naszych zbiorów, ale i z kolekcji prywatnych. Wystawie towarzyszy piękny, dwujęzyczny katalog. To projekt, nad którym pracowaliśmy bardzo intensywnie i który doskonale wpisuje się w misję pokazywania Hauptmanna w szerokim kontekściekultury regionu karkonoskiego.
Wiesenstein wydaje się być miejscem, w którym granice – te geograficzne i te czasowe – przestają mieć znaczenie.
Bo takie właśnie były Karkonosze na przełomie wieków. I taką instytucją chcemy być dzisiaj. Muzeum chroni dziedzictwo Gerharta Hauptmanna, ale interpretuje je poprzez autentyczność jego domu oraz bogactwo historii i sztuki całego regionu. Daje inspirację mieszkańcom Jeleniej Góry do dumy z własnego miasta, które ma w swoich granicach dawny dom Noblisty. Zapraszam wszystkich do odwiedzenia Jagniątkowa, najwyżej położonej części Jeleniej Góry – nie tylko po to, by zobaczyć wystawy, ale by poczuć ducha miejsca, które łączy narody i pokolenia.
Warto wiedzieć:
- Adres: Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna”, ul. Michałowicka 32, Jelenia Góra – Jagniątków.
- Godziny otwarcia: Muzeum zaprasza gości przez siedem dni w tygodniu w sezonie letnim w godz. 9.00 – 17.00, a od października do kwietnia w godz. 9.00-16.00.
- Wystawa Fuchsa: Otwarcie wystawy „Erich Fuchs. Etnograf Karkonoszy.”” już 5 września o godz. 12.00.
- Udogodnienia: Pełna informacja turystyczna i ścieżki zwiedzania dostępne w języku polskim, niemieckim, czeskim i angielskim, parking dla osób z niepełnosprawnością bezpośrednio przy budynku muzeum
- Strona internetowa: https://muzeum-dgh.pl/
- FB : https://www.facebook.com/MuzeumMiejskieDomGerhartaHauptmanna/
