Historia, która wyszła z ziemi
Już 20 września w Smogorzowie odbędzie się uroczyste odsłonięcie odrestaurowanego obelisku, poświęconego mieszkańcom wsi, którzy zginęli na frontach I wojny światowej. Monument, który pierwotnie został ustawiony w 1924 roku, przeszedł długą i burzliwą historię, by po prawie stu latach ponownie stanąć w przestrzeni publicznej. W 2018 roku udało się go wykopać z prywatnego ogrodu.
Początki i pierwotne znaczenie obelisku
Obelisk upamiętniający mieszkańców Smogorzowa poległych w Wielkiej Wojnie pojawia się na wielu przedwojennych widokówkach. Od początku pełnił najwyraźniej ważną funkcję w lokalnej pamięci historycznej. W lutym 1924 roku ówczesna rada gminy Smogorzów zatwierdziła budowę monumentu. Na obelisku znalazło się 26 nazwisk, w tym zarówno o brzmieniu polskim – jak Godzina, Hadamczyk, Gramolla – jak i niemieckim, gdzie trzykrotnie powtarza się na przykład nazwisko Scholzel. Na przodzie monumentu umieszczono patriotyczne motto Johana Gottlieba Fichte. Na obelisku zachowały się nie tylko nazwiska i imiona, ale także informacje o tym, na jakich frontach walczyli mieszkańcy Smogorzowa.
Foto: Stowarzyszenie Nasz Smogorzów
W 1924 roku pomnik stanął po zachodniej stronie ówczesnego budynku urzędu celnego i rady gminy Smogorzów. Do niedawna widoczna była jedynie jego podstawa w ogrodzie państwa Ewy i Józefa Pałczyńskich. Sam obelisk zaginął, by po wielu latach zostać sensacyjnie odkrytym i przekazanym Stowarzyszeniu „Nasz Smogorzów”.
Odkrycie i odzyskanie obelisku
„Rodzina Pałczyńskich, po wojnie zakopała w ogrodzie oderwany od cokołu obelisk przed zniszczeniem oraz ówczesną władz PRL. Po wielu latach postanowili przekazać obelisk Stowarzyszeniu ,,Nasz Smogorzów,, wskazując miejsce gdzie został zakopany. Członkowie stowarzyszenia zaczęli kopać i wykopaliśmy cały pomnik-obelisk z miejsca, gdzie mniej więcej pierwotnie on stał. Był głęboko pod ziemią” – opowiada Tomasz Wołczański, wiceprezes Stowarzyszenia „Nasz Smogorzów”.
Odsłonięcie smogorzowskiego obelisku po blisko stu latach od jego pierwszego postawienia jest wydarzeniem, które łączy historię, pamięć i zaangażowanie współczesnej społeczności.
Obelisk został następnie przeniesiony i zabezpieczony na terenie szkoły, gdzie rozpoczęto prace nad jego rekonstrukcją. „Odczytaliśmy wszystko, co tam jest napisane, że jest on poświęcony pamięci mieszkańców Smogorzowa, którzy zginęli na frontach pierwszej wojny światowej. Odszukaliśmy historyczne widokówki, żeby się przekonać, jak on pierwotnie wyglądał” – dodaje pan Wołczański.
Foto: Stowarzyszenie Nasz Smogorzów
Proces rekonstrukcji wymagał dużego zaangażowania lokalnej społeczności. Dzięki pracy Maćka Mikołajczyka, Andrzeja Walocha, Grzegorza Prządy, Józka Szczepańskiego, Mateusza Bieleckiego, Roberta Wawrzyniaka, Jurka Wawrzyniaka, Zygmunta Paluszka, Romka Tomickiego oraz Daniela Klepacza udało się rozkruszyć betonowo-kamienną bryłę fundamentu i przygotować monument do ponownego ustawienia. Bardzo zaangażowany w całe przedsięwzięcie był również Jerzy Wierzchowski, ówczesny prezes Stowarzyszenia.
Zachowanie pamięci i znaczenie dla społeczności
Państwo Pałczyńscy w międzyczasie zmarli, ale ich wolą było, żeby pomnik został ponownie ustawiony. „Oczywiście nie w pierwotnym miejscu, więc wybraliśmy teren publiczny należący do gminy, koło szkoły” – tłumaczy Tomasz Wołczański.
Foto: Stowarzyszenie Nasz Smogorzów
Pomnik stał się nie tylko symbolem lokalnej pamięci, ale także atrakcją turystyczną. „Z różnych miejscowości przyjeżdżają do nas teraz ludzie, żeby zobaczyć, jak on wygląda” – podkreśla pan Wołczański.
Uroczyste odsłonięcie
Nowo ustawiony obelisk zostanie odsłonięty 20 września o godz. 14.00 na skwerku przy szkole. W uroczystości wezmą udział mieszkańcy Smogorzowa, członkowie Stowarzyszenia „Nasz Smogorzów” oraz zaproszeni goście. Monument, zachowując historyczną formę, będzie przypominał o tragicznym losie mieszkańców wsi, którzy oddali życie na frontach I wojny światowej, oraz o znaczeniu pielęgnowania pamięci lokalnej.
„Pomnik jest troszeczkę podniszczony, wiadomo, ząb czasu od 1914 roku zostawił ślady. Ale myślę, że w takiej wersji chcemy go zostawić. Postument został ładnie wykonany, do dokoła jest kostka, a obelisk już stoi na swoim miejscu” – podsumowuje Tomasz Wołczański.
Foto: Stowarzyszenie Nasz Smogorzów
Odsłonięcie smogorzowskiego obelisku po blisko stu latach od jego pierwszego postawienia jest wydarzeniem, które łączy historię, pamięć i zaangażowanie współczesnej społeczności. To także przykład, jak lokalne inicjatywy potrafią przywrócić do życia ważne symbole przeszłości, wzmacniając tożsamość i świadomość historyczną mieszkańców.
