11 września 2001 roku województwo opolskie i Nadrenia-Palatynat przypieczętowały swoje partnerstwo. 25 lat później przedstawiciele czterech europejskich regionów spotkali się w Opolu, aby spojrzeć wstecz na dotychczasową współpracę – i porozmawiać o tym, jak partnerstwa regionalne mogą reagować na nowe wyzwania, takie jak dezinformacja, cyberprzestępczość i zmiany klimatu.
11 września 2001 roku pozostaje na zawsze w pamięci większości ludzi, którzy go przeżyli. Tego dnia terroryści skierowali uprowadzone samoloty w World Trade Center w Nowym Jorku. Daleko od Nowego Jorku, w sercu Europy, tego samego dnia podpisano jednak również porozumienie, które podniosło współpracę między województwem opolskim a krajem związkowym Nadrenia-Palatynat na nowy poziom.
Dwa lata później z partnerstwa dwustronnego powstała sieć, do której dziś należy również region Czechy Środkowe w Czechach oraz Bourgogne-Franche-Comté we Francji. Z okazji 25-lecia partnerstwa między województwem opolskim a Nadrenią-Palatynatem w poniedziałek, 14 września, spotkali się w Opolu przedstawiciele wszystkich czterech regionów. Wśród nich był także nowo wybrany w maju premier Nadrenii-Palatynatu, Gordon Schnieder. Dla niego była to pierwsza zagraniczna podróż w nowym urzędzie.
Podczas tegorocznego Forum Sieci Czterech Regionów spotkali się przedstawiciele wszystkich czterech regionów partnerskich (od lewej: Rafał Bartek, Petra Pecková, Szymon Ogłaza, Salima Inézarène, Gordon Schnieder i Matthias Lammert).
Foto: M. Ballhausen
Schnieder podkreślił znaczenie współpracy regionalnej dla wzmocnienia Europy. „Silna Europa w pokoju i wolności nie jest umacniana wyłącznie przez swoje instytucje, nie tylko przez Brukselę i nie tylko przez politykę stolic narodowych. Silna Europa w pokoju i wolności jest kształtowana przede wszystkim przez ludzi, przez silne regiony i przez silne partnerstwa, tam, gdzie współdziałamy w małej skali, współdziałamy w przyjaźni – to trzyma razem całą Europę.”
Tym samym wyznaczono kierunek dyskusji podczas forum. Chodziło nie tylko o spojrzenie wstecz na 25 lat partnerstwa, lecz także o pytanie, jaki wkład mogą wnieść regiony w obliczu aktualnych wyzwań w Europie.
Hetman regionu Czechy Środkowe, Petra Pecková, nawiązała do wspólnie przezwyciężonych kryzysów, przechodząc do nowych zagrożeń, takich jak dezinformacja i cyberprzestępczość. „I już udowodniliśmy, że jesteśmy w stanie współpracować w czasach kryzysu, czy to podczas powodzi, czy na przykład podczas kryzysu uchodźczego związanego z wojną w Ukrainie. Ponadto musimy przygotować się na nowe zagrożenia, które pojawiają się teraz i są obecnie silniejsze, mianowicie cyberprzestępczość, dezinformację, media społecznościowe i ich negatywne skutki.”
Wspólne odpowiedzi na nowe wyzwania
Skutki zmian klimatu, sztuczna inteligencja, kampanie dezinformacyjne, sabotaż i wzrost znaczenia partii populistycznych i ekstremistycznych w Europie były wielokrotnie poruszane w różnych wystąpieniach. Współpraca regionalna musi się dostosować do zmienionej rzeczywistości politycznej i społecznej.
„Silna Europa w pokoju i wolności nie jest umacniana wyłącznie przez swoje instytucje, nie tylko przez Brukselę i nie tylko przez politykę stolic narodowych. Silna Europa w pokoju i wolności jest kształtowana przede wszystkim przez ludzi, przez silne regiony i przez silne partnerstwa.”
Gordon Schnieder, premier Nadrenii-Palatynatu
Pierwszy panel dyskusyjny przed południem odbywał się zatem pod hasłem rezyliencji. Petra Pecková opowiedziała o kampanii dezinformacyjnej, która niedawno dotknęła Czechy. Za pomocą fałszywych profili, między innymi polskiej ambasady w Czechach i Czeskiego Radia, rozpowszechniono fałszywe twierdzenie, że Polska chce zaanektować Śląsk Cieszyński. Hetman przypisała kampanię Rosji. Według jej informacji polski wywiad wykrył tę operację. (Również Tagesschau informował o tym przypadku.)
To, że nie udało się wywołać konfliktu między Polską a Czechami za pomocą dezinformacji, Pecková ocenia jako znak siły stosunków między oboma krajami. Również we współpracy regionalnej widzi środek przeciwdziałania takim atakom: „Jeśli chcemy zapobiec temu, aby te radykalne siły podkopywały nasze wspólne fundamenty, na których opiera się nasze społeczeństwo, to moim zdaniem musimy działać właśnie z perspektywy regionów.”
25 lat partnerstwa
Deklaracja partnerstwa, która została podpisana w ten pamiętny 11 września w Opolu, była już drugim porozumieniem między regionami. Już w 1996 roku przedstawiciele Opola i Nadrenii-Palatynatu uzgodnili na zamku Hambach przyszłą współpracę partnerską.
Wówczas porozumienie podpisał jednak jeszcze wojewoda opolski, ponieważ województwo nie dysponowało jeszcze własnym samorządem. W 2001 roku partnerstwo nie tylko zostało rozszerzone, lecz po raz pierwszy zostało zawarte przez samorząd. Dlatego ta druga deklaracja ma do dziś szczególne znaczenie.
Podczas tegorocznego Forum Sieci Czterech Regionów w Opolu, obok obchodów 25-lecia partnerstwa, dyskutowano również o wspólnych odpowiedziach na nowe wyzwania stojące przed Europą.
Foto: M. Oliveira
Od tego czasu współpraca objęła wiele obszarów. Należą do nich kultura i edukacja, a także sport, gospodarka i zarządzanie kryzysowe. Podczas Dni Kultury Niemieckiej w Opolu regularnie występują artyści z Nadrenii-Palatynatu. Jednocześnie partnerstwa okazały się praktycznymi sieciami wsparcia, zwłaszcza w czasach kryzysu.
Gordon Schnieder przypomniał na przykład katastrofalną powódź w dolinie Ahr w 2021 roku. Wówczas w akcji ratunkowej brali udział także strażacy z Opola. Odwrotnie, gminy partnerskie z Nadrenii-Palatynatu pomogły, gdy region opolski został dotknięty powodzią w 2024 roku.
Szymon Ogłaza, marszałek województwa opolskiego, podkreślił, że partnerstwo przynosi obecnie korzyści tysiącom ludzi w różnych dziedzinach – od edukacji, kultury i sportu po zarządzanie kryzysowe, zmiany klimatu i gospodarkę. Szczególną wartość widzi we wzajemnej wymianie doświadczeń i w osobistych relacjach, które z niej wynikają: „Oprócz problemów, które rozwiązujemy, oprócz doświadczeń, którymi się wymieniamy, oprócz tego, że uczymy się od siebie wzajemnie, również na własnych błędach tego, jak rozwiązywać te problemy i stawiać czoła wyzwaniom, to przede wszystkim budujemy więzi między nami. Dzisiaj w Europie, która tak bardzo potrzebuje jedności, tak bardzo potrzebuje tego, aby nasi mieszkańcy potrafili wiedzieć, jak wyglądają nasi partnerzy.”
Nowe porozumienia mają pogłębić współpracę
Także partnerstwo z francuskim regionem Bourgogne-Franche-Comté, które istnieje od 2014 roku, ma zostać dostosowane do zmienionych warunków. Partnerzy odnowili w poniedziałek swoje porozumienie. Dziedziny takie jak cyfryzacja, sztuczna inteligencja i zrównoważony rozwój są w nowym dokumencie uwzględnione w większym stopniu.
Szymon Ogłaza i Petra Pecková podpisują deklarację intencyjną dotyczącą nawiązania dwustronnego partnerstwa między Województwem Opolskim a Krajem Środkowoczeskim.
Foto: M. Ballhausen
Z czwartym regionem sieci, Czechami Środkowymi, województwo opolskie nie utrzymywało dotychczas jeszcze oficjalnego partnerstwa. To ma się również zmienić w przyszłości. Marszałek Ogłaza i hetman Pecková podpisali deklarację intencji mającą na celu nawiązanie partnerstwa dwustronnego.
Kolejne pokolenie przejmuje inicjatywę
Nowa forma współpracy zarysowuje się ponadto na poziomie młodzieży regionów partnerskich. Po raz pierwszy spotkali się przedstawiciele Młodzieżowego Sejmiku Województwa Opolskiego i Krajowej Rady Młodzieży Nadrenii-Palatynatu. Już w niedzielę młodzież zebrała się, aby się poznać i przedyskutować wspólne wyzwania. Spotkanie zorganizował Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej.
Przy prezentacji wyników stało się jasne: wiele tematów, którymi zajmują się młodzi ludzie w obu regionach, jest podobnych. Gloria Okonkwo, która w Radzie Młodzieży Nadrenii-Palatynatu reprezentuje związek nadrzędny gminnych przedstawicielstw młodzieży, ujęła to tak: „To było dla nas również bardzo ekscytujące, poczuć rzeczy, które u nas w Niemczech może jeszcze nie działają całkiem optymalnie, też w Polsce nie są do końca proste.”
Młodzi ludzie postulują większe włączenie ich w procesy parlamentarne oraz prace komisji.
Foto: M. Ballhausen
Także Gabriel Weihe, który jest członkiem Rady Młodzieży Nadrenii-Palatynatu od chwili jej ukonstytuowania się w 2024 roku, wyciągnął pozytywny wniosek w rozmowie z Neues Wochenblatt.pl: „Oczywiście dyskutowaliśmy długo, do późnego wieczora, co też często podkreślano, ale myślę, że udało nam się zbudować bardzo dobry początek dla naprawdę kwitnącej przyjaźni.”
Dla Wiktora Klonza, członka Sejmiku Młodzieży, również na pierwszym planie stoi przyjaźń, a nie tylko partnerstwo instytucjonalne: „Najważniejsze dla nas jest nie tylko partnerstwo, lecz przyjaźń między Polską a Niemcami, między Nadrenią-Palatynatem a województwem opolskim.”
Drugi panel przedpołudnia był w całości poświęcony młodzieżowym przedstawicielstwom. Po tym, jak zaprezentowali wyniki swojej dyskusji, po jednym przedstawicielu Sejmiku Młodzieży i Rady Młodzieży dyskutowało wspólnie z Matthíasem Lammertem, Petrą Peckovą, Rafałem Bartkiem i Salimą Inézarène. Centralnym postulatem młodzieży było silniejsze włączenie w procesy parlamentarne i możliwość współpracy na przykład w komisjach.
Młodzieżowe organy przedstawicielskie Nadrenii-Palatynatu i Opolszczyzny chcą w przyszłości jeszcze bardziej pogłębiać wymianę i włączyć do niej również partnerów z Czech i Francji.
Foto: M. Oliveira
Gabriel Weihe powiedział o tym naszej gazecie: „Powiedzieliśmy to również w prezentacji, że chcemy być silniej włączani w procedurę parlamentarną – to oczywiście różni się w poszczególnych regionach – ale silniej włączeni w procedury parlamentarne i na przykład w komisjach, takich jak komisja ds. Europy czy komisja ds. młodzieży, dzielić się naszymi doświadczeniami, które teraz zdobyliśmy. Ale jednocześnie chcemy być również zaangażowani w dalszy proces, aby móc doradzać w polityce tam, gdzie odbywa się konkretna praca merytoryczna.”
Dni Kultury Niemieckiej na Śląsku Opolskim
Czytaj więcej →
Oto laureaci Mostów Dialogu 2026
Czytaj więcej →
Zmiana rządu w partnerskim regionie województwa opolskiego – Nadrenii-Palatynacie
Czytaj więcej →Konkretnym rezultatem spotkania było podpisanie deklaracji przyjaźni przez oba przedstawicielstwa młodzieży. Dla Glorii Okonkwo szczególnie ważna jest przy tym idea bezpośredniej wymiany: „Dla mnie osobiście najważniejsze jest to, że rzeczywiście udało nam się nawiązać przyjaźń, że rzeczywiście spotkamy się ponownie. I raczej ten duch, ta myśl tego porozumienia jest dla mnie rozstrzygająca.”
W przyszłym roku młodzież chce się ponownie spotkać w Moguncji. Wówczas w spotkaniu mają uczestniczyć również przedstawicielstwa młodzieży z Czech i być może z Bourgogne-Franche-Comté.
Również ten nowy impuls wymiany na poziomie parlamentów młodzieży pokazuje, że z partnerstwa podpisanego 25 lat temu dawno powstała sieć, która nie tylko spogląda wstecz na wspólną historię, lecz także potrafi znaleźć odpowiedzi na wyzwania zmieniającej się Europy.
