Idąc dziś ulicą Kościuszki w Opolu, łatwo minąć budynek Zespołu Szkół Elektrycznych, nie zdając sobie sprawy, że mija się jeden z ciekawszych przykładów architektury międzywojennej w mieście oraz świadka niemal stu lat historii regionu. A historia ta zaczyna się jeszcze w czasach, gdy ulica nosiła nazwę Moltkestraße, a miasto nazywało się Oppeln.
Decyzję o budowie nowego obiektu szkolnego opolski magistrat podjął w 1927 roku. Prace budowlane ruszyły niemal natychmiast i trwały do 1929 roku. Powstał wówczas budynek przy Moltkestraße 39/41 – dzisiejszej ulicy Tadeusza Kościuszki – zaprojektowany w duchu niemieckiego funkcjonalizmu: prosta, surowa bryła bez zbędnych ozdób, poziome pasma okien i przemyślany, funkcjonalny układ wnętrz. To właśnie te cechy sprawiają, że obiekt do dziś, niemal sto lat później, nie traci nic ze swojej nowoczesności.
Autorem projektu był Johann Traugott Schmidt, architekt i malarz urodzony w 1893 roku w Pokoju, ówczesnym Carlsruhe O.S. Wykształcenie zdobywał w Szkole Przemysłu Artystycznego w Monachium, pod okiem cenionego architekta Theodora Fischera. Po studiach związał się z Opolem, pracując w miejskim urzędzie budowlanym oraz w spółce Oberschlesien Wohnungsfürsorgegesellschaft, zajmującej się rozwojem budownictwa mieszkaniowego na Górnym Śląsku. W latach 1924-1927 pracował w magistracie Zabrza, po czym powrócił do Opola i objął stanowisko miejskiego radcy budowlanego, funkcję, którą pełnił także w czasach III Rzeszy. Schmidt współpracował również przy przebudowie opolskiego ratusza, a poza architekturą zajmował się malarstwem – trzy jego akwarele znajdują się dziś w zbiorach muzeum w Augsburgu. Jego dalsze losy pozostają zagadką – nieznana jest ani data, ani miejsce jego śmierci.
Budynek został zaprojektowany w duchu niemieckiego funkcjonalizmu.
Funkcjonalizm wyróżnia się prostą, surową bryłą bez zbędnych ozdób.
Źródło: polska-org.pl
Warto dodać, że w tej samej części miasta, widoczny na archiwalnych fotografiach w tle nowo powstającej szkoły, stał również gmach dawnej Izby Rolniczej – dziś znany opolanom jako „Ekonomik”. Zaprojektował go inny architekt tego okresu, Oskar Goltz, autor między innymi siedziby Izby Rzemieślniczej przy dzisiejszej ulicy Katowickiej oraz budynku przy ulicy Damrota, w którym mieściła się później siedziba PKO. Międzywojenne Opole rozwijało się więc architektonicznie na wielu frontach jednocześnie, a nowa szkoła przy Moltkestraße była jedną z jego najbardziej udanych realizacji.
Elewację przy wejściu do budynku ozdobiono rzeźbami autorstwa Thomasa Myrtka – ciekawym śladem współpracy architektów i artystów, typowej dla tamtej epoki.
Uroczyste otwarcie i pierwsi uczniowie
25 czerwca 1929 roku budynek uroczyście oddano do użytku. Swoją siedzibę znalazły w nim od razu dwie placówki: Miejska Szkoła Rzemieślnicza oraz Miejska Szkoła Handlowa, do której należały dodatkowo Zawodowa Szkoła Kupiecka i Szkoła Zarządzania.
Umieszczone przy wejściu głównym płaskorzeźby nawiązują do rzemiosła i handlu. Odzwierciedlają pierwotne przeznaczenie obiektu, w którym w 1929 roku otwarto Miejską Szkołę Rzemieślniczą oraz Miejską Szkołę Handlową.
Źródło: polska-org.pl
Przez piętnaście lat gmach tętnił życiem szkolnym – aż do momentu, gdy wojna dopisała do jego historii mroczniejszy rozdział.
Wojna zmienia przeznaczenie budynku
Jesienią 1944 roku, w związku z nasilającymi się działaniami wojennymi, zajęcia lekcyjne zawieszono. Budynek przejęły niemieckie władze wojskowe, adaptując go na szpital – najpierw jako placówkę Wehrmachtu, a po wkroczeniu Armii Czerwonej w 1945 roku jako szpital wojskowy, tym razem radziecki. Mury, które jeszcze niedawno rozbrzmiewały gwarem uczniów, przez pewien czas służyły rannym żołnierzom.
Powrót do korzeni – polska szkoła
Już w 1946 roku, w odbudowującym się z wojennych zniszczeń Opolu, budynek ponownie zaczął pełnić funkcje edukacyjne – tym razem jako polska placówka. Powstało wówczas Państwowe Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Handlowe im. Tadeusza Kościuszki, działające do 1947 roku. Kolejne lata przyniosły falę reorganizacji, typową dla powojennego szkolnictwa zawodowego: powstały Państwowe Zakłady Kształcenia Handlowego (1947-1951) oraz Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa (1946-1951). W latach 1951-1957 w gmachu funkcjonowały kolejno Technikum Handlowe, Technikum Finansowe, Technikum Pocztowe i Technikum Statystyczne, a w latach 1956-1957 – Zasadnicza Szkoła Handlowa.
Równolegle, w 1950 roku, przy ulicy Gosławickiej (dzisiejszej Osmańczyka) powstało Technikum Mechaniczno-Elektryczne pod kierownictwem dyrektora Jana Matczyńskiego. To właśnie ta placówka uznawana jest za bezpośredniego protoplastę dzisiejszego „Elektryczniaka” – choć fizycznie mieściła się jeszcze w innym miejscu, to ona zapoczątkowała profil elektryczny, który z czasem na stałe związał się z budynkiem przy Kościuszki.
Elektryczność wchodzi do gmachu
Pod koniec lat pięćdziesiątych w budynku przy Kościuszki ulokowano wreszcie szkoły kształcące w zawodach metalowych i elektrycznych. Przełomowy okazał się rok 1958, kiedy uruchomiono Technikum Elektryczne oraz Zasadniczą Szkołę Elektryczną – to od tego momentu profil szkoły zaczął krystalizować się w kierunku, który znamy dziś. W latach sześćdziesiątych powstał Zespół Szkół Zawodowych nr 1, skupiający kilka typów placówek związanych z energetyką i elektrotechniką.
Dziś w murach przy ulicy Kościuszki funkcjonuje Zespół Szkół Elektrycznych im. Tadeusza Kościuszki – najstarsza szkoła zawodowa w Opolu i jedna z najstarszych w całym regionie.
Foto: Michał Florek
Ostateczny kształt organizacyjny i nazwę szkoła przyjęła w roku szkolnym 1974/1975, gdy zgodnie z zarządzeniem opolskiego Kuratorium Oświaty i Wychowania Zespół Szkół Zawodowych nr 1 przekształcono w Zespół Szkół Elektrycznych im. Tadeusza Kościuszki, a wchodzącą w jego skład Zasadniczą Szkołę Zawodową zamieniono na Zasadniczą Szkołę Elektryczną. Nazwa ta funkcjonuje do dziś. 1 września 1978 roku przy szkole zorganizowano dodatkowo Centrum Kształcenia Ustawicznego, poszerzając ofertę edukacyjną o kształcenie dorosłych.
Nowe czasy, ta sama tradycja
1 grudnia 1996 roku Rada Miasta Opola podjęła decyzję, na mocy której „Elektryczniak” stał się szkołą publiczną. W skład Zespołu weszły wówczas: Technikum Elektryczne, Liceum Zawodowe, Zasadnicza Szkoła Elektryczna, Technikum Elektryczne dla Dorosłych oraz Szkoła Policealna. Nowym dyrektorem została wtedy Anna Czarnecka.
W 2010 roku budynek przeszedł gruntowną modernizację, dzięki której, mimo swojego wieku, spełnia dziś wszystkie wymogi stawiane współczesnym placówkom oświatowym. Prosta, funkcjonalistyczna bryła zaprojektowana przez Johanna Traugotta Schmidta w 1927 roku okazała się na tyle uniwersalna i dobrze przemyślana, że po niemal stu latach nadal doskonale spełnia swoją pierwotną funkcję.
Dziś w murach przy ulicy Kościuszki funkcjonuje Zespół Szkół Elektrycznych im. Tadeusza Kościuszki – najstarsza szkoła zawodowa w Opolu i jedna z najstarszych w całym regionie. Ciągłość kształcenia zawodowego, trwająca ponad osiemdziesiąt lat, przetrwała zmiany granic, wojnę, kilkanaście reorganizacji i dwa różne systemy polityczne – a mimo to, a może właśnie dzięki temu, stała się wyróżnikiem i dumą tej placówki.
