Gorzka prawda o e-administracji

W dzisiejszych czasach – w erze, w której świat pędzi z prędkością światła, a technologia przenika każdy aspekt naszego życia – termin „tożsamość cyfrowa” staje się coraz bardziej powszechny. Ale co to właściwie znaczy?

Wyobraź sobie, że nosisz w portfelu dowód osobisty, prawo jazdy lub legitymację emeryta, a wszystkie te dokumenty bezpiecznie przechowujesz w telefonie. Właśnie tym jest system tożsamości cyfrowej – nowoczesnym rozwiązaniem, które ma uprościć życie, przyspieszyć transakcje z urzędami i bankami oraz zapewnić bezpieczeństwo danych.

Nie jest to już temat niszowy, lecz fundament sprawnie funkcjonującego państwa, brama do usług publicznych, która ma ułatwić życie obywatelom i zwiększyć efektywność administracji. Unia Europejska, która widzi w tym przyszłość, wyznaczyła jasny cel: do 2030 roku aż 80% obywateli powinno posiadać taką tożsamość cyfrową. To ambitny cel, który ma uczynić Europę bardziej nowoczesną i konkurencyjną. Ale czy wszystkie kraje rozwijają się w tym samym tempie? Porównanie Polski i Niemiec ujawnia wyraźne różnice: jeden kraj konsekwentnie wprowadza innowacje, podczas gdy drugi zmaga się ze skomplikowanymi strukturami administracyjnymi i pozostaje w tyle, jeśli chodzi o wdrażanie.

Polska i jej cyfrowy skok w przyszłość z mObywatelem

Polska, kraj długo uważany za opóźniony w stosunku do Zachodu, stała się prawdziwym pionierem w dziedzinie tożsamości cyfrowej. Aplikacja mObywatel to nie tylko zwykły „portfel cyfrowy”, jak mogłoby się początkowo wydawać. To symbol skuteczności, pragmatyzmu i, co najważniejsze, myślenia zorientowanego na obywatela. Od października 2017 roku, pod czujnym okiem Ministerstwa Cyfryzacji, mObywatel ewoluował z prostej aplikacji, która jedynie wyświetlała dane, w złożony system, który w 2023 roku osiągnął pełną równoważność prawną z fizycznym dowodem osobistym. Był to prawdziwy przełom, który otworzył drzwi do powszechnej akceptacji, w wyniku czego miliony Polaków codziennie korzystają z dokumentów cyfrowych.

W Polsce aplikacja mObywatel coraz częściej zastępuje tradycyjne dokumenty tożsamości w codziennym życiu.
Foto: Rafael Oliveira/Unsplash

Co sprawiło, że mObywatel stał się takim fenomenem? Przede wszystkim jego prostota i dostępność. Aplikacja została zaprojektowana jako rozwiązanie mobilne, stawiające na wygodę i łatwość obsługi. Jest intuicyjna, co oznacza, że nawet osoby mniej zaznajomione z nowymi technologiami mogą szybko nauczyć się jej obsługi. To typowe podejście „mobile first”, stawiające użytkownika na pierwszym miejscu, a nie skomplikowane procedury. Na uznanie zasługuje również jego wszechstronność; mDowód to nie tylko identyfikator online, lecz narzędzie do codziennego użytku – w banku, sklepach, urzędach, a nawet podczas kontroli drogowych. Ta uniwersalność, możliwość zastąpienia tradycyjnych dokumentów w wielu sytuacjach, jest kluczem do sukcesu, którego brakuje wielu europejskim systemom eID.

Co więcej, głęboka integracja z kluczowymi rejestrami rządowymi, takimi jak PESEL i CEPiK (Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców), gwarantuje wiarygodność i dokładność danych. Funkcja ochrony PESEL, wykorzystywana miliony razy, świadczy o ogromnym zaufaniu, jakim obywatele darzą platformę, postrzegając ją jako autentyczne narzędzie ochrony swoich danych przed oszustwami. Ministerstwo Cyfryzacji aktywnie zbiera opinie użytkowników, co umożliwia ciągłe ulepszanie aplikacji i dostosowywanie jej do zmieniających się potrzeb – podejście, które, jak się okazuje, w Niemczech stosowane jest tylko częściowo.

Efekt wszystkich tych działań jest imponujący: ponad 15 milionów instalacji i 8,3 miliona aktywnych użytkowników mDowodu do września 2024 r. Polska nie tylko realizuje cele UE, lecz wręcz je przekracza, redukując biurokrację, oszczędzając obywatelom czas i pieniądze oraz przyczyniając się do rozwoju nowoczesnego społeczeństwa cyfrowego.

Niemcy kontra wyzwania związane z tożsamością cyfrową

Przyjrzyjmy się teraz Niemcom, gospodarczemu gigantowi Europy, krajowi znanemu z precyzji i inżynierii. Można by pomyśleć, że będzie wzorem w dziedzinie tożsamości cyfrowej. Niestety, rzeczywistość maluje obraz stagnacji i złożoności. Ich system – obejmujący BundID, internetowy dowód osobisty i aplikację AusweisApp – jest przykładem, jak można skomplikować coś, co powinno być proste i intuicyjne. Zamiast pojedynczego, zintegrowanego i przyjaznego dla użytkownika rozwiązania, mamy modułowy, warstwowy system, trudny do zrozumienia dla przeciętnego użytkownika.

Polska nie tylko realizuje cele UE, lecz wręcz je przekracza, redukując biurokrację, oszczędzając obywatelom czas i pieniądze oraz przyczyniając się do rozwoju nowoczesnego społeczeństwa cyfrowego.

Dlaczego niemiecki system spotkał się z ograniczonym przyjęciem, zwłaszcza w porównaniu z polskim mObywatelem? Odpowiedź leży w jego złożoności. BundID to konto użytkownika służące do logowania się do niektórych usług. Internetowy dowód osobisty jest funkcją fizycznego dokumentu z chipem. Do korzystania z tej funkcji potrzebny jest specjalny PIN, smartfon z NFC lub czytnik kart oraz aplikacja AusweisApp. Nie jest to „mobilny identyfikator” w polskim rozumieniu, a raczej uciążliwy proces wymagający od użytkownika kilku rzeczy i wykonywania skomplikowanych kroków. Badania pokazują, że 31% użytkowników nie wie, do czego służy identyfikator online, 14% uważa go za bezużyteczny, a kolejne 14% narzeka na jego złożoność. Problemy z przypomnieniem kodu PIN są powszechne, co czyni system nieatrakcyjnym.

W Niemczech system BundID, e-dowodu online i aplikacji AusweisApp jest dla wielu użytkowników złożony i trudny do zrozumienia.
Foto: Christopher Gower/Unsplash

Pomimo formalnej integracji z ponad 1600 usługami, BundID ma zaledwie 5,3 miliona zarejestrowanych użytkowników, z których wielu już usunęło swoje konta. Internetowy dowód osobisty jest używany sporadycznie, pozostawiając niewykorzystany potencjał. Niemcy, kraj innowacji i technologii, robią w tym obszarze wolniejsze postępy niż Polska. Dotychczas priorytetem były aspekty bezpieczeństwa, a łatwość obsługi odgrywała mniejszą rolę. W rezultacie powstał system bezpieczny prawnie i technicznie, ale nieużywany przez większość obywateli w codziennym życiu.

Gorzka prawda o tym, dlaczego Niemcy pozostają w tyle

Różnice między Polską a Niemcami w kwestii tożsamości cyfrowej nie są przypadkowe. Odzwierciedlają odmienne podejście do administracji i cyfryzacji, zakorzenione w strukturach instytucjonalnych obu krajów.

Po pierwsze, kluczową rolę odgrywają kultura administracyjna i koordynacja. Polska, z bardziej scentralizowanym systemem, miała łatwiejsze zadanie. Wizja, cel i szybkie wdrożenie umożliwiły standaryzację i ogólnokrajowe wdrożenie mObywatela. Niemiecki federalny model administracyjny, choć siłą w innych obszarach, okazał się przeszkodą. Podział obowiązków między 16 krajów związkowych, brak jednolitej koordynacji i niekończące się dyskusje prowadzą do paraliżu.

W Polsce aplikacja mObywatel coraz częściej zastępuje tradycyjne dokumenty tożsamości w codziennym życiu.
Foto: Jakub Zerdzicki/Unsplash

Po drugie, filozofia projektowania i użyteczność znacznie się różnią. Polska stawiała na pragmatyzm i przyjazność dla użytkownika. Niemcy tradycyjnie kładą duży nacisk na bezpieczeństwo i ochronę danych, co prowadzi do wieloetapowych procesów i dodatkowych wymagań technicznych. Rezultatem jest system prawnie i technicznie bezpieczny, ale nieużywany przez większość w codziennym życiu.

Kluczową różnicą jest brak odpowiednika polskiego mDowodu w Niemczech. W Polsce mDowód to rewolucja, która odmieniła życie milionów ludzi. W Niemczech identyfikator online jest mniej mobilnym rozwiązaniem, używanym sporadycznie – jakby w dobie smartfonów upierać się przy telefonach stacjonarnych.

Wniosek: Czas się obudzić

Niemcy stoją przed wyzwaniem uproszczenia swojej tożsamości cyfrowej i uczynienia jej bardziej przyjazną dla użytkownika. Obecne podejście do tożsamości cyfrowej to przepis na porażkę, która w dłuższej perspektywie może kosztować Niemcy utratę konkurencyjności i zaufania publicznego. Polska pokazała, że to możliwe. Pytanie brzmi, czy Niemcy są gotowe na prawdziwą rewolucję cyfrową, czy wolą pozostać w cieniu, zagrzebani w papierkowej robocie i skomplikowanych procedurach, podczas gdy sąsiedzi nieustannie idą naprzód.