To będzie przełomowy kongres

We wrześniu Opole stanie się centrum międzynarodowej debaty o prawach i przyszłości mniejszości narodowych oraz etnicznych. W dniach 23 i 24 września 2025 roku odbędzie się tu „Kongres o Mniejszościach”, wydarzenie zapowiadane jako największe w tej tematyce w Polsce. Inspiracją dla jego organizacji jest 20. rocznica uchwalenia ustawy o mniejszościach, a przyświeca mu motto Alberta Camusa: „Demokracja nie jest prawem większości, ale ochroną mniejszości”.

Idea kongresu – refleksja nad 20 latami ustawy

Idea zorganizowania tego spotkania zrodziła się z potrzeby głębszej refleksji nad dwiema dekadami funkcjonowania kluczowego dla polskiej demokracji prawa. Jak wyjaśnia dr Marek Mazurkiewicz z Uniwersytetu Opolskiego, jeden z głównych organizatorów kongresu:

„Możemy świętować 20. jubileusz ustawy o mniejszościach, a my jako organizatorzy, czyli Uniwersytet Opolski, Urząd Marszałkowski, Urząd Wojewódzki, Instytut Śląski, Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, a także Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej, zastanawialiśmy się i opracowaliśmy pomysł, w ramach którego chcemy rozmawiać o mniejszościach, a także o perspektywach rozwoju polityki wobec mniejszości, ustawodawstwa wobec mniejszości”.

„Jestem zdania, że będzie to największe wydarzenie w tym roku, jeśli chodzi o kwestie mniejszości w Polsce” – dodaje Mazurkiewicz.

Dr. Marek Mazurkiewicz
Foto: prywatny

Międzynarodowe forum wymiany doświadczeń

Do Opola przyjedzie około 150 referentów z całej Europy, tworząc unikalną platformę wymiany myśli. Jak tłumaczy dr Mazurkiewicz, uczestników można podzielić na trzy główne grupy: „Największa grupa składa się z naukowców i pochodzą oni z Polski, ale także z różnych krajów Europy, na przykład przedstawiciele sieci EURAC z włoskiego Bolzano. W kongresie wezmą również udział naukowcy z Europejskiego Centrum ds. Mniejszości z Flensburga, naukowcy z Albanii, Gruzji, Walii, Węgier”. Drugą grupę tworzą praktycy. „Mam tu na myśli pełnomocników do spraw mniejszości na szczeblu wojewódzkim. Zorganizujemy forum dla przedstawicieli urzędów wojewódzkich z całej Polski” – wylicza dr Mazurkiewicz. Trzecią grupę stanowią sami przedstawiciele mniejszości. „m.in. przedstawiciele Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, ponieważ w ramach kongresu odbędzie się posiedzenie komisji” – podkreśla Mazurkiewicz.

Wyjątkowe posiedzenie Komisji Wspólnej

Wyjazdowe posiedzenie Komisji Wspólnej, zaplanowane na pierwszy dzień kongresu, jest jednym z jego najbardziej wyjątkowych punktów: „W ramach kongresu uczestnicy lub goście będą mogli uczestniczyć w posiedzeniu Wspólnej Komisji jako słuchacze. To nie jest typowe, ponieważ Komisja Wspólna spotyka się głównie w Warszawie, w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, ale dla naszego kongresu jest to wyjątek i będzie to bardziej publiczne spotkanie mniejszości z słuchaczami, a także z naukowcami, ekspertami z różnych krajów” – wyjaśnia organizator.

Kongres patrzy w przyszłość

Choć tłem jest polski jubileusz, ambicje kongresu sięgają znacznie dalej. Nie chodzi jedynie o podsumowanie minionych dwóch dekad. „Nie chcemy rozmawiać tylko o efektach ustawy, ale także o perspektywach dla mniejszości nie tylko w Polsce, nie tylko w naszym regionie. Chcemy także dzięki przedstawicielom z wielu krajów i wielu uniwersytetów porównać sytuację lub przykłady z wielu krajów europejskich i na tej podstawie chcemy przygotować szkic na przyszłość i dyskutować, w jaki sposób Europa i kraje europejskie mogą dalej wspierać mniejszości i pomagać tym grupom w dalszym rozwijaniu i podtrzymywaniu ich tożsamości, ich tożsamości językowej, ich kultury i tradycji” – wylicza dr Mazurkiewicz.

„Jestem zdania, że będzie to największe wydarzenie w tym roku, jeśli chodzi o kwestie mniejszości w Polsce” – uważa Marek Mazurkiewicz.

Mniejszość niemiecka w centrum uwagi

Ze względu na specyfikę regionu, w programie kongresu szczególne miejsce zajmuje tematyka mniejszości niemieckiej. Jej głos będzie słyszalny w licznych panelach. W programie znalazł się specjalny panel w języku niemieckim, podczas którego naukowcy z Węgier, Niemiec i Polski będą dyskutować m.in. o statusie języka niemieckiego jako języka mniejszości czy działalności Fundacji Kulturalnej Niemców Wypędzonych na rzecz Nauki i Badań.

Tematyka niemiecka wybrzmi także w innych sekcjach. Robert Pawlita z Uniwersytetu Opolskiego przeanalizuje wizerunek mniejszości niemieckiej w polskim dyskursie parlamentarnym w ostatniej dekadzie, a Irena Machura (UO) zbada rolę języka niemieckiego w narracjach tożsamościowych na Śląsku Opolskim. Norbert Honka (UO) poruszy kwestię niemieckiego dziedzictwa kulturowego i jego znaczenia dla organizacji mniejszości. Co istotne, w dyskusję włączy się również młode pokolenie – przedstawiciel Związku Młodzieży Mniejszości Niemieckiej w RP, Oskar Zgonina, będzie współautorem referatu o ochronie praw mniejszości w prawie prywatnym. Panel podsumowujący kongres uświetnią swoją obecnością m.in. Ryszard Galla, doradca Marszałka Sejmu, oraz wicemarszałkini Zuzanna Donath-Kasiura.

Przygotowania i otwartość kongresu

Przygotowania do kongresu trwają już od roku. Organizatorzy zapewniają symultaniczne tłumaczenie na język polski, niemiecki i angielski oraz podkreślają, że kongres to nie tylko spotkanie w zamkniętym gronie specjalistów. Obrady są otwarte, każdy, kto interesuje się tym tematem, może wziąć w nich udział. Kongres odbędzie się w kilku miejscach w Opolu: Sejmik Województwa Opolskiego na Ostrówku, Collegium Civitas Wydział Nauk o Polityce i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Opolskiego przy ul. Katowickiej 89 oraz w Studenckim Centrum Kultury Uniwersytetu Opolskiego przy ul. Katowickiej 95. Efekty tego spotkania mają służyć przez lata.

„Jednym z celów kongresu jest zebranie referatów, artykułów i opublikowanie wyników dyskusji w formie publikacji” – zapowiada Mazurkiewicz. Jak dodaje, zróżnicowany program jest jedną z największych zalet wydarzenia, które ma na celu wysłanie ważnego sygnału:

„Mamy nadzieję, że Opole i Uniwersytet Opolski, i my jako region, w środowisku naukowym w Polsce i także w całej Europie dajemy znak, że tutaj również dla mniejszości wiele robimy i także jako instytucja naukowa jesteśmy aktywni”.

Szczegółowe informacje o kongresie można znaleźć na stronie: https://inopia.uni.opole.pl/kongres-mniejszosci/

Ewa Wieszołek-Stolz