„Cytryna północy” – początki ziemniaka w Europie
Cytryna północy – tak właśnie określany był kiedyś ziemniak. Zresztą całkiem zasadnie, gdyż zawarta w ziemniaku witamina C ratowała wtenczas wielu przed szkorbutem. Początkowo ziemniaki zdobiły kolekcje ogrodów botanicznych i klasztornych. Dopiero w XVIII wieku rozpoczęto uprawę ziemniaka na skalę masową. Użytkową wartość tej ciepłolubnej rośliny docenił już ojciec Fryderyka Wielkiego, chcąc przymusić chłopów do uprawy ziemniaka. Czego jednak chłop nie zna, tego i nie zje.
„Ziemniak był dla ludu ‘zielem wiedźmy’, które ze względu na truciznę zawartą w kwiatach mogło zabić i uchodziło za wysoce podejrzane.”
Co najwyżej kartoflami można było karmić trzodę i bydło, ale przecież nie ludzi.
Foto: Małgorzata Janik
Fryderyk II i „Kartoflany Dekret”
Fryderyk II w związku z takim podejściem poddanych w swoim „Kartoflanym Dekrecie” (24.03.1756 r.) nakazał uprawianie ziemniaków na każdym wolnym miejscu. Tym samym przyczynił się do popularyzacji ziemniaka i likwidacji głodu, który ogarnął wyniszczoną wojnami wschodnią część Europy.
Foto: Małgorzata Janik
Podobno pierwsze uprawy były strzeżone przez wojsko Fryderyka, aby zapobiec usuwaniu zasadzonych kartofli przez chłopów. Swoim urzędnikom natomiast Fryderyk II nakazał popularyzację ziemniaka i gruntowną edukację ludu, który poprzez upowszechnienie wiedzy miał wreszcie zrozumieć, jak ważną rolę w żywieniu odgrywa ten podziemny owoc.
„Ziemniak był dla ludu ‘zielem wiedźmy’, które ze względu na truciznę zawartą w kwiatach mogło zabić i uchodziło za wysoce podejrzane.”
„Tak oto ziemniaki rozpoczęły dominację na stołach książęcych, mieszczańskich oraz wiejskich.”
Śląska sałatka ziemniaczana
Ziemia śląska od zawsze daje obfite zbiory. Przyczyniają się do tego korzystny klimat, duże nasłonecznienie i żyzne, przepuszczalne gleby. Nic więc dziwnego, że ziemniaki w tradycyjnej kuchni regionalnej znajdowały zastosowanie w różnorodnych potrawach. Wśród nich – i chyba najbardziej wszechstronną – jest sałatka ziemniaczana, na którą przepisów jest po prostu mnóstwo, zarówno na zimno, jak i na ciepło.
Foto: Śląska Biblioteka Cyfrowa
„Prosta i łatwa sałatka ziemniaczana pojawiała się w propozycjach śniadaniowych, obiadowych, ale i na kolację.”
Dziś z całą pewnością jest doskonałym towarzystwem dla mięs i kiełbas grillowanych.
Przepis na naszą rodzinną sałatkę ziemniaczaną:
Składniki:
1 kg ugotowanych ziemniaków
2 ogórki kiszone
1 cebula
½ kubka majonezu
2 łyżki octu jabłkowego
1 łyżka musztardy
1 łyżeczka oliwy
½ kubka jogurtu lub kwaśnej śmietany
sól i pieprz, szczypta cukru
szczypiorek, pietruszka (posiekane)
Foto: Małgorzata Janik
Do dekoracji:
1 jajko na twardo, pokrojone na ćwiartki
1 pomidor
trochę szczypiorku
Foto: Śląska Biblioteka Cyfrowa
Przygotowanie:
Ziemniaki, ogórki i cebulę pokroić w drobną kostkę i włożyć do miski. Doprawić solą, pieprzem i cukrem. Dodać majonez, musztardę, ocet jabłkowy, jogurt (lub kwaśną śmietanę), oliwę, szczypiorek i pietruszkę, wymieszać i odstawić na noc do lodówki, aby smaki się przegryzły. Następnego dnia sałatkę w razie potrzeby dodatkowo doprawić i udekorować.
Foto: Małgorzata Janik
Sałatka ziemniaczana była kiedyś prostą i tanią potrawą. Z biegiem czasu zaczęto dodawać do niej boczek, ogórki i cebulę. Wzbogacona o różne faktury oraz smaki zyskała ogromną popularność na historycznym Śląsku. Dziś jest to jedna ze specjalności kuchni regionalnej, serwowana zarówno w tradycyjnych lokalach gastronomicznych, jak i nowoczesnych restauracjach. Sympatykom potraw z ziemniaków polecić mogę wrocławskie „Królestwo Ziemniaka”. Tam ujął nas sok z ziemniaka – istna bomba witaminowa. Drugie miejsce znajduje się w Görlitz i jest to „Kartoffelhaus”. Tam do lokalnego piwa pasuje każde danie z bardzo ziemniaczanego menu.
