Goethe w Tarnowskich Górach
4 września 1790 roku Tarnowskie Góry odwiedził Johann Wolfgang Goethe – jeden z najwybitniejszych twórców literatury europejskiej, autor „Fausta”, ale także urzędnik państwowy, przyrodnik i pasjonat górnictwa. Jego podróż na Górny Śląsk nie miała charakteru literackiego. Przyjechał tu, aby poznać nowoczesne rozwiązania techniczne stosowane w miejscowym przemyśle wydobywczym.
Pod koniec XVIII wieku Tarnowskie Góry należały do najważniejszych ośrodków górniczych Królestwa Prus. Wydobywano tu rudy srebra i ołowiu, a miejscowe kopalnie uchodziły za jedne z najnowocześniejszych w Europie. Szczególną uwagę przyciągała uruchomiona w 1788 roku maszyna parowa służąca do odwadniania kopalni – pierwsza tego typu instalacja na kontynencie europejskim. Goethe podróżował wraz z księciem Karolem Augustem von Sachsen-Weimar-Eisenach, swoim przyjacielem i zwierzchnikiem. Choć dziś pamiętany jest przede wszystkim jako poeta, w Weimarze pełnił wiele ważnych funkcji państwowych. Był członkiem Tajnej Rady, nadzorował finanse, drogi, leśnictwo i górnictwo. Interesowały go zwłaszcza kopalnie w Ilmenau, dlatego chciał osobiście zapoznać się z osiągnięciami śląskich górników.
Dom Goethego w Tarnowskich Górach, przy dzisiejszej ulicy Górniczej 7.
Foto: Wikipedia
Trwały ślad
Zainteresowania Goethego daleko wykraczały poza literaturę. Zajmował się mineralogią, geologią, botaniką, anatomią i meteorologią. Przez lata zgromadził ogromną kolekcję minerałów, a podczas podróży zbierał próbki skał i prowadził obserwacje geologiczne. Na Śląsku odwiedził również Wrocław, Bytom, Złoty Stok, Lądek-Zdrój, Szczeliniec Wielki i Śnieżkę. Pojechał nawet dalej – do Wieliczki.
Pobyt Goethego pozostawił trwały ślad w historii miasta. W Złotej Księdze Kopalni „Fryderyk” zapisał czterowiersz:
Fern von gebildeten Menschen, am Ende des Reiches wer hilft euch,
Schätze finden und sie glücklich zu bringen ans Licht?
Nur Verstand und Redlichkeit helfen, es führen die beiden
Schlüssel zu jeglichem Schatz, welchen die Erde verwahrt.
W tłumaczeniu:
„Z dala od ludzi wykształconych, na krańcu państwa, kto wam pomoże
odnaleźć skarby i szczęśliwie wydobyć je na światło dzienne?
Tylko rozum i prawość – te dwa klucze prowadzą
do każdego skarbu, który ziemia przechowuje.”
Zainteresowania Goethego daleko wykraczały poza literaturę. Zajmował się mineralogią, geologią, botaniką, anatomią i meteorologią.
Nie tylko poeta
Wiersz podkreśla znaczenie wiedzy, doświadczenia i uczciwości w pracy górników. Nie wszyscy współcześni odebrali go jednak życzliwie. Słowa o „oddaleniu od ludzi wykształconych” część mieszkańców uznała za uszczypliwość wobec miasta, choć najprawdopodobniej Goethe chciał jedynie podkreślić położenie Tarnowskich Gór na peryferiach państwa.
Wizyta autora „Fausta” przypomina, że był on nie tylko wielkim poetą, ale także człowiekiem nauki i administracji. Do Tarnowskich Gór przyciągnęła go fascynacja techniką, górnictwem i bogactwami ukrytymi w ziemi – zainteresowania, które towarzyszyły mu przez całe życie. Obecność Goethego w Tarnowskich Górach jest jednym z najlepiej udokumentowanych epizodów łączących historię miasta z dziejami europejskiej kultury i nauki.
