Nowa wystawa czasowa w OberschlesischesLandesmuseum prezentuje obiekty, które na co dzień są rzadko pokazywane i dotychczas w większości pozostawały ukryte w magazynach muzeum. Nasz autor, prof. dr hab. Krzysztof Ruchniewicz, był obecny podczas otwarcia wRatingen.
W niedzielę, 17 maja, w Ratingen, w OberschlesischesLandesmuseum uczestniczyłem w otwarciu nowej wystawy czasowej „Ans Licht! Objekte und Geschichte(n) aus der Sammlung des Oberschlesischen Landesmuseums” („Na światłodzienne! Przedmioty i opowieści ze zbiorów Muzeum Górnośląskiego”). Było to wydarzenie szczególne – publiczności pokazano obiekty dotąd ukryte w muzealnych magazynach, a sama wystawa stała się refleksją nad rolą współczesnego muzeum historycznego.
„Nasza kolekcja jest narzędziem, dzięki któremu możemy opowiadać historię i historie.”
dr Frank Mäuer, kurator wystawy „Ans Licht!”
Ekspozycja powstała w okresie przejściowym, przed przygotowaniem nowej wystawy stałej. Kurator wystawy, dr Frank Mäuer, sięgnął do zbiorów, które na co dzień pozostają niewidoczne dla zwiedzających. „Wydobyto na światło dzienne” („ans Licht”) przedmioty, dokumenty i dzieła sztuki od dziesięcioleci przechowywane w muzeum. „Wiele z tych obiektów przechowywanych jest w magazynach i pozostaje niewidocznych dla odwiedzających. Dzięki wystawie «Ans Licht!» otwieramy niejako nasze skarbce” – trafnie zauważył Mäuer.
Wystawa „Ans Licht!” po raz pierwszy prezentuje liczne obiekty z magazynów Oberschlesisches Landesmuseum, które na co dzień pozostają ukryte przed publicznością. Foto: Krzysztof Ruchniewicz
Zamiast jednej dominującej narracji zaproponowano kilka ścieżek interpretacyjnych pokazujących różne sposoby opowiadania o Górnym Śląsku i jego historii. Wystawę podzielono na pięć części: „Obrazy Górnego Śląska” („BilderOberschlesiens”), „Forma i kształt” („Form undGestalt”), „Literatura i historia” („Literatur undGeschichte”), „Historia z pamięci” („GeschichteausErinnerung”) oraz „Architektura i historia” („ArchitekturundGeschichte”). Ekspozycji towarzyszy film łączący obrazy z cytatami literackimi, co nadaje całości spokojny, refleksyjny rytm.
Historyczne fotografie i dokumenty otwierają różne drogi dostępu do wielowarstwowej historii Górnego Śląska. Foto: Krzysztof Ruchniewicz
Największą siłą ekspozycji pozostaje różnorodność zgromadzonych przedmiotów. Obok dzieł sztuki pojawiają się fotografie, dokumenty, przedmioty codziennego użytku i prywatne pamiątki. Każdy z nich opowiada osobną historię, a razem tworzą wielowarstwową opowieść o regionie, którego dzieje wymykają się prostym kategoriom narodowym czy politycznym. Dr Mäuer podkreślał podczas otwarcia: „Nasza kolekcja jest narzędziem, dzięki któremu możemy opowiadać historię i historie”.
Istotny jest także szerszy kontekst funkcjonowania muzeum. OberschlesischesLandesmuseum w Ratingen należy do najważniejszych instytucji zajmujących się historią i kulturą Górnego Śląska w Niemczech. Placówki, które dawniej koncentrowały się przede wszystkim na historii wysiedleń i losach niemieckich Ślązaków, coraz częściej próbują dziś opowiadać historię szerzej – jako dzieje regionów pogranicza, wielojęzyczności i współistnienia różnych kultur. W tym sensie wystawa dobrze wpisuje się również w polsko-niemiecki dialog pamięci. Muzea, wystawy i wspólne projekty badawcze docierają do różnych grup odbiorców poprzez konkretne przedmioty, biografie i doświadczenia.
Ekspozycja jest rozumiana jako otwarta przestrzeń refleksji, która zestawia obok siebie różne perspektywy historii regionu. Foto: Krzysztof Ruchniewicz
Otwarcie wystawy spotkało się z dużym zainteresowaniem publiczności. Prezentowane obiekty stawały się punktem wyjścia do rozmów o historii rodzinnej, pamięci i współczesnym znaczeniu regionalnego dziedzictwa. Wystawa przypomina, że muzealne magazyny nie są jedynie miejscem przechowywania dawnych przedmiotów, lecz ogromnym archiwum pamięci i doświadczeń konkretnych ludzi. Jak zauważył Mäuer: „Muzeum nie powinno być miejscem zamkniętym. Doświadczenia i wspomnienia naszych gości są ważną częścią kulturowego dialogu”. W czasach sporów o historię i pamięć brzmi to jak potrzebne przypomnienie.
Wystawa „Ans Licht!” będzie prezentowana do czasu otwarcia nowej ekspozycji stałej. Już dziś widać jednak, że stała się czymś więcej niż projektem przejściowym. To interesująca próba pokazania, jak można dziś opowiadać historię regionu o złożonej i wielokulturowej przeszłości.
Więcej informacji na temat wystawy znajdą Państwo na stronie internetowej OberschlesischesLandesmuseum.
O autorze
Prof. Krzysztof Ruchniewicz jest historykiem i profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego. Od kwietnia 2026 roku jest profesorem gościnnym DAAD na Ruhr-Universität Bochum. Do 2024 r. kierował Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich UWr, a w latach 2024–2025 pełnił funkcję pełnomocnika ministra spraw zagranicznych do spraw polsko-niemieckiej współpracy. Jest autorem licznych publikacji z zakresu historii Niemiec oraz relacji polsko-niemieckich, ze szczególnym uwzględnieniem XX i początku XXI wieku.
Dla naszej gazety od początku 2026 r. regularnie pisze felietony w cyklu „Sąsiedztwo zobowiązuje”, w których zajmuje się tematyką relacji polsko-niemieckich.
