Wraz z przedstawioną w kwietniu 2026 r. „Całościową koncepcją obrony militarnej” Niemcy wkraczają na nowe terytorium w polityce bezpieczeństwa. Po raz pierwszy w historii Republiki Federalnej powstała samodzielna strategia militarna, która nie tylko opisuje zagrożenia, lecz także formułuje jasne priorytety i konkretne cele dla Bundeswehry.
Minister obrony RFN Boris Pistorius mówi o „kompasie na najbliższe lata”. Określa on, „w jaki sposób Bundeswehra odstrasza w ramach sojuszu – a w szczególności: jak walczy, jeśli zajdzie taka potrzeba”. Widać tu zmianę perspektywy, która zasadniczo przekształca niemiecką politykę bezpieczeństwa.
Rosja jako główne zagrożenie
Strategia militarna jasno i jednoznacznie wskazuje głównego przeciwnika: Rosję. Ma ona stanowić „w dającej się przewidzieć przyszłości największe zagrożenie” dla Niemiec, Europy i bezpieczeństwa transatlantyckiego. Rosja przygotowuje się poprzez zbrojenia do konfrontacji militarnej z NATO i traktuje użycie siły jako „legitymizowane narzędzie realizacji swoich interesów”.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o klasyczne zagrożenia militarne. Dokument opisuje szerokie spektrum zagrożeń: szpiegostwo, sabotaż, cyberataki i dezinformacja stały się już częścią permanentnego konfliktu poniżej progu wojny. Bezpieczeństwo nie jest więc rozumiane wyłącznie w kategoriach militarnych, lecz jako zadanie ochrony całego społeczeństwa przy jego współzaangażowaniu.
Celem reformy jest długoterminowe przekształcenie Bundeswehry w najsilniejszą konwencjonalną armię Europy.
Foto: Simon Infanger/ Unsplash
Zmiana paradygmatu w niemieckiej polityce bezpieczeństwa
Generalny inspektor Bundeswehry Carsten Breuer mówi otwarcie o „zmianie paradygmatu”. Niemcy – jako największa gospodarka Europy – muszą w przyszłości przejąć większą odpowiedzialność także w wymiarze militarnym.
Ta nowa rola została w dokumencie sformułowana jednoznacznie: Bundeswehra ma zostać rozwinięta do poziomu „najsilniejszej konwencjonalnej armii w Europie”. Jest to ambicja, która jeszcze kilka lat temu była politycznie trudna do wyobrażenia. Breuer podkreśla przy tym, że siła nie wyraża się w liczbie czołgów, lecz „w jakości naszych zdolności”.
Niemcy przyjmują nową strategię militarną, w której zapowiadają wzmocnienie Bundeswehry i większą odpowiedzialność w ramach NATO.
Jednocześnie kluczowe pozostaje zakorzenienie w strukturach sojuszniczych. Strategia wyraźnie zaznacza, że niemiecka polityka bezpieczeństwa jest „nie do pomyślenia bez sojuszników i partnerów”. NATO pozostaje podstawowym punktem odniesienia, a Stany Zjednoczone – niezastąpionym partnerem.
Nowe rozumienie wojny
Szczególnie interesująca jest analiza przyszłego charakteru konfliktów zbrojnych. Strategia opisuje wizję „wojny bez granic”, w której zaciera się podział między frontem a zapleczem, między celami militarnymi i cywilnymi, a także między wojną a pokojem.
Współczesne konflikty charakteryzuje jednoczesność wykorzystania zaawansowanych technologii i prostych środków działania. Sztuczna inteligencja, robotyka i sieci cyfrowe współistnieją z klasycznymi metodami walki. Dane same w sobie stają się bronią, a pole walki – wielopoziomowe i globalne.
Z tej diagnozy wynika zasadniczy wniosek: decydujące znaczenie ma nie tyle liczebność sił zbrojnych, ile ich zdolność adaptacji i innowacyjność.
Przebudowa Bundeswehry ma być realizowana stopniowo do 2039 roku i wiązać się z zasadniczą reorganizacją strukturalną.
Foto: Touko Aikioniemi/Unsplash
Priorytety i rozwój do 2039 roku
Strategia wyznacza cztery główne priorytety militarne: odstraszanie i zdolność obronną, ochronę przed zagrożeniami hybrydowymi, stabilizację europejskiego sąsiedztwa oraz zabezpieczenie globalnych szlaków komunikacyjnych.
Rozbudowa Bundeswehry ma przebiegać w trzech fazach do 2039 r. – od krótkoterminowego zwiększenia gotowości bojowej, przez znaczący rozwój zdolności, aż po stworzenie technologicznie zaawansowanych sił zbrojnych. Zakłada się przy tym częściowe odejście od dotychczasowych struktur oraz konsekwentne przekierowanie zasobów na nowe cele. Dokument mówi wprost o konieczności „porzucenia zadań i struktur armii czasu pokoju”.
Między ambicją a rzeczywistością
Nowa strategia militarna formułuje jasne ambicje Niemiec: większą odpowiedzialność, większe zdolności wojskowe i silniejszą pozycję w ramach NATO. To, czy uda się je zrealizować, nie będzie jednak zależało wyłącznie od dokumentów strategicznych. Kluczowe znaczenie będą miały priorytety polityczne, dostępne środki finansowe oraz akceptacja społeczna dla takiego kierunku polityki.
Dzięki tej strategii Niemcy rozpoczęły jednak proces redefinicji swojej roli w polityce bezpieczeństwa – i to z wyrazistością, która w historii Republiki Federalnej nie miała precedensu.
O autorze
Prof. Krzysztof Ruchniewicz jest historykiem i profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego. Od kwietnia 2026 roku jest profesorem gościnnym DAAD na Ruhr-Universität Bochum. Do 2024 r. kierował Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich UWr, a w latach 2024–2025 pełnił funkcję pełnomocnika ministra spraw zagranicznych do spraw polsko-niemieckiej współpracy. Jest autorem licznych publikacji z zakresu historii Niemiec oraz relacji polsko-niemieckich, ze szczególnym uwzględnieniem XX i początku XXI wieku.
Dla naszej gazety od początku 2026 r. regularnie pisze felietony w cyklu „Sąsiedztwo zobowiązuje”, w których zajmuje się tematyką relacji polsko-niemieckich.
