Pod koniec października i na początku listopada odbędzie się 31. Seminarium Śląskie w Kamieniu Śląskim, Opolu oraz – po raz pierwszy – również w Gliwicach. Bogaty program nosi tytuł „Nie przeciwko sobie, lecz razem. 35 lat traktatu o dobrym sąsiedztwie: pojednanie, zaufanie, bilans i aktualne wyzwania”.
Przed Konsulatem Republiki Federalnej Niemiec w Opolu konsul Niemiec Marlen Sulzer oraz dyrektor generalny Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej Lucjan Dzumla przedstawili w czwartek podczas konferencji prasowej program seminarium. Konsul Marlen Sulzer umiejscawia powstanie traktatu o dobrym sąsiedztwie w okresie przełomu końca lat 80. i początku lat 90. XX wieku. Wskazuje na koncepcję wspólnego domu europejskiego Michaiła Gorbaczowa: „Wówczas prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow powiedział, że należy stworzyć dom europejski. I te słowa rzeczywiście znalazły swój wyraz w tym traktacie.”
Seminarium Śląskie, które w tym roku odbywa się po raz 31., pragnie połączyć bilans 35 lat traktatu o dobrym sąsiedztwie ze spojrzeniem na aktualne stosunki polsko-niemieckie.
Traktat jako fundament pojednania
Polsko-niemiecki traktat o dobrym sąsiedztwie został podpisany 17 czerwca 1991 roku w Warszawie i wszedł w życie w 1992 roku. Wraz z polsko-niemieckim traktatem granicznym stworzył nową podstawę stosunków między oboma krajami po przemianach politycznych w Polsce i zjednoczeniu Niemiec. W znaczący sposób przyczynił się do wprowadzenia bardzo trudnych stosunków między Niemcami a Polską na drogę partnerskiej współpracy.
Konsul Marlen Sulzer określa traktat o dobrym sąsiedztwie na tle doświadczenia II wojny światowej jako cud. Podczas prezentacji programu seminarium powiedziała: „To, co Niemcy wyrządziły Polsce, nie ma sobie równych. Dlatego dzisiaj, dzięki traktatowi o dobrym sąsiedztwie, mamy do czynienia z cudem.”
35 lat po podpisaniu polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie, Seminarium Śląskie dokonuje podsumowania i omawia perspektywy na przyszłość.
Foto: M. Ballhausen
Traktat o dobrym sąsiedztwie reguluje najróżniejsze dziedziny współpracy, od współpracy gospodarczej po obronność. Ustanowił jednak przede wszystkim ważne nowe standardy również w obszarze ochrony mniejszości. Stworzył ramy traktatowe dla ochrony mniejszości niemieckiej w Polsce oraz ludzi w Niemczech, którzy czują się związani z językiem, kulturą i tradycją polską. Z biegiem lat postanowienia traktatu zostały uzupełnione i rozszerzone o normy krajowe i międzynarodowe. Mimo to polsko-niemiecki traktat o dobrym sąsiedztwie nadal stanowi fundament stosunków polsko-niemieckich.
„W tym roku nowością jest większy nacisk na dyskusję. Zamiast długich wystąpień, przewidziano krótsze wprowadzenia, po których eksperci oraz publiczność wspólnie podejmą debatę”.
Lucjan Dzumla, dyrektor generalny Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej
O drugim cudzie konsul Marlen Sulzer mówi w związku z artykułem 38 traktatu: „Ten traktat miał początkowo obowiązywać przez dziesięć lat i ulegać automatycznemu przedłużeniu, o ile nikt nie zgłosi sprzeciwu. Drugi cud polega na tym, że wciąż posuwaliśmy się naprzód w naszych stosunkach, że zawarliśmy przyjaźń. Z niemieckiej perspektywy osobiście napełnia mnie to również wielką wdzięcznością.”
Pojawiały się dyskusje, czy traktat jest jeszcze aktualny, czy potrzebna jest nowa podstawa dla stosunków polsko-niemieckich. Seminarium Śląskie zajmie się również aktualnymi wyzwaniami.
Wystawa poświęcona 35-leciu traktatu o dobrym sąsiedztwie
Znaczenie tego traktatu oraz jego oddziaływanie aż po dzień dzisiejszy stanowią również główny temat wystawy, przygotowanej z okazji jubileuszu pod tytułem „Nie przeciwko sobie, lecz razem. 35 lat polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie”. Wystawa, autorstwa profesora Krzysztofa Ruchniewicza, zostanie zainaugurowana w Kamieniu Śląskim w ramach seminarium; można ją już oglądać – i będzie dostępna przez cały październik – na ogrodzeniu Konsulatu Republiki Federalnej Niemiec w Opolu, ul. Strzelców Bytomskich 11.
Die Ausstellung „Nicht gegeneinander, sondern miteinander“ erinnert an 35 Jahre deutsch-polnischen Nachbarschaftsvertrag und zeigt dessen Bedeutung für die Zusammenarbeit beider Länder.
Foto: M. Ballhausen
Jak wyjaśnia dyrektor generalny Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej, Lucjan Dzumla, nie jest to przypadek: „Zależy nam na tym, aby wystawa była dostępna do obejrzenia właśnie w czasie, gdy w Opolu odbywa się Seminarium Śląskie”, mówi. Na 17 planszach przedstawiono założenia, a przede wszystkim efekty wspomnianego traktatu, ze szczególnym uwzględnieniem mniejszości niemieckiej oraz kontekstu regionalnego. Konsul Marlen Sulzer komentuje wystawę słowami: „To zupełnie naturalne, że ekspozycja ta znajduje się w siedzibie Konsulatu Niemiec, ponieważ każdego dnia czujemy się zobowiązani do tego, by wypełniać ten traktat treścią i życiem”.
Kolejnym miejscem, w którym zaprezentowana zostanie wystawa, będzie biblioteka Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Będzie ją można tam oglądać od 4 do 18 listopada.
Od bilansu historycznego do wspólnej przyszłości
Program seminarium stanowi z jednej strony spojrzenie wstecz na proces powstawania traktatu oraz minione 35 lat sąsiedztwa polsko-niemieckiego. Z drugiej strony kieruje uwagę ku przyszłości: prelekcje i dyskusje poświęcone są aktualnym wyzwaniom politycznym, społecznym i historycznym. W tej edycji seminarium większy nacisk położono na wymianę poglądów. Lucjan Dzumla wyjaśnia: „Tegoroczna edycja jest o tyle ciekawa, że stawiamy na szerszą dyskusję. Częściej będziemy mieć do czynienia z krótkimi wprowadzeniami, po których eksperci oraz publiczność wspólnie podejmą debatę”.
Wykład inauguracyjny pt. „Traktat, który zmienił Europę? Polska i Niemcy po 1989 roku” wygłosi 27 października w Kamieniu Śląskim profesor Krzysztof Ruchniewicz z Uniwersytetu Ruhry w Bochum oraz Uniwersytetu Wrocławskiego. Jest on również odpowiedzialny za opracowanie całego programu seminarium.
Dwa traktaty, jedna decyzja: ratyfikacja traktatu granicznego i traktatu o dobrym sąsiedztwie w październiku 1991 roku
Czytaj więcej →
O relacjach polsko-niemieckich alternatywnie
Czytaj więcej →W dyskusji otwierającej wezmą udział dwaj eksperci, którzy osobiście uczestniczyli w polsko-niemieckich negocjacjach traktatowych: prof. Jerzy Sułek oraz prof. Jan Barcz. Prof. Sułek pełnił funkcję głównego negocjatora ze strony polskiej podczas prac nad traktatem o dobrym sąsiedztwie z 1991 roku. Prof. Barcz, prawnik i dyplomata, był członkiem zespołu negocjacyjnego pracującego nad polsko-niemieckimi traktatami z lat 1990 i 1991. Do grona panelistów dołączą także: prof. Witold Góralski – prawnik i dyplomata, który w tamtym czasie pracował w ambasadzie RP w Bonn – oraz prof. dr hab. Klaus Ziemer, niemiecki politolog i historyk, specjalizujący się w najnowszej historii Polski oraz relacjach polsko-niemieckich. Dyskusję poprowadzi prof. Krzysztof Ruchniewicz.
Opole
W dniach 28 i 29 października seminarium odbędzie się w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu. Tematyka spotkania 28 października obejmie m.in. rozwój relacji polsko-niemieckich oraz współpracę w Europie. Jeden z paneli zostanie poświęcony aktualnym wyzwaniom, przed którymi stoi mniejszość niemiecka w Polsce.
W dyskusji udział wezmą: Rafał Bartek, przewodniczący Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (VdG), Michał Kokot, korespondent „Gazety Wyborczej” w Niemczech, dr Marek Mazurkiewicz, politolog i ekspert ds. niemieckich z Uniwersytetu Opolskiego oraz Instytutu Śląskiego w Opolu, a także Bernard Gaida – pełnomocnik VdG ds. współpracy międzynarodowej, były przewodniczący tego Związku oraz Grupy Roboczej Mniejszości Niemieckich (AGDM). Moderatorem spotkania będzie Krzysztof Ogiolda.
W ramach programu towarzyszącego odbędzie się również historyczny spacer po mieście, który poprowadzi Aneta Lissy-Kluczny. Wydarzenie pod tytułem „Opole – miasto, którego nie ma?” poświęcone będzie niemiecko-polskiej historii miasta oraz śladom dawnego Opola w jego współczesnej przestrzeni.
Konsul Marlen Sulzer oraz Lucjan Dzumla, dyrektor generalny Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej, zaprezentowali program 31. Seminarium Śląskiego w Konsulacie Republiki Federalnej Niemiec w Opolu.
Foto: M. Ballhausen
Kolejna część programu skierowana jest do młodzieży. Lucjan Dzumla wyjaśnia: „Zapraszamy uczniów szkół ponadpodstawowych i liceów, aby porozmawiać z nimi o tym, jak wyobrażają sobie relacje niemiecko-polskie”. Dyskusja odbędzie się pod hasłem „Traktat 2041. Jakiego sąsiedztwa polsko-niemieckiego pragnie młode pokolenie?”.
Wieczorem 28 października głównym tematem będzie kwestia nowych fundamentów relacji polsko-niemieckich. Debata zatytułowana „Co po traktacie? Relacje polsko-niemieckie w poszukiwaniu nowej formuły” organizowana jest we współpracy z Fundacją im. Friedricha Eberta. Poprowadzi ją Marta Zawilska-Florczuk, koordynatorka programowa i ekspertka ds. niemieckich w polskim oddziale Fundacji. W dyskusji udział wezmą: Lidia Gibadło, analityczka ds. niemieckiej polityki zagranicznej i europejskiej w Ośrodku Studiów Wschodnich (OSW), oraz dr Tomasz Morozowski, politolog i analityk z Instytutu Zachodniego w Poznaniu.
Dzień 29 października poświęcony będzie pojednaniu polsko-niemieckiemu. W panelu zatytułowanym „Bilans procesu pojednania? Nowe wyzwania dla polsko-niemieckiego sąsiedztwa” dyskutować będą m.in. dr Jacek Stawiski, redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego”, prof. Violetta Julkowska z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Michał Czapliński, współzałożyciel Fundacji „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego. Dyskusję poprowadzi dr hab. Joanna Kulska z Uniwersytetu Opolskiego.
Seminarium zakończy rozmowa z Eugeniuszem Smolarem pt. „Trumpizm a Europa: w poszukiwaniu źródeł bezpieczeństwa i rozwoju”. Moderatorami spotkania będą prof. Krzysztof Ruchniewicz oraz dr Jacek Stawiski.
Dzień Gliwicki – 4 listopada
W tym roku, po raz pierwszy, część Seminarium Śląskiego odbędzie się również w Gliwicach. Dzień Gliwicki w ramach 31. Seminarium Śląskiego, zaplanowany na 4 listopada, przebiegnie pod hasłem: „Jak opowiadamy naszą wspólną historię? Kultura, pamięć i dobre sąsiedztwo na Śląsku”. Wydarzenie odbędzie się w Bibliotece Politechniki Śląskiej.
Wykład wprowadzający wygłosi dr Robert Żurek z Fundacji „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego. Następnie odbędą się dwa panele dyskusyjne: pierwszy poświęcony prezentacji wielokulturowego Śląska w sztuce i kulturze, a drugi – sposobom przekazywania trudnej historii tak, aby możliwe było budowanie porozumienia. W dyskusjach wezmą udział m.in. dyrektor Muzeum w Gliwicach Leszek Jodliński, reżyser teatralny i dyrektor instytucji kultury Robert Talarczyk oraz literaturoznawczyni dr Karolina Pospiszil.
Jak podkreśla Lucjan Dzumla, intencją organizatorów jest, aby Dzień Gliwicki na stałe wpisał się w program Seminarium w kolejnych latach. W ramach wydarzeń towarzyszących zaplanowano również pokaz filmowy – wieczorem 4 listopada w kinie „Roma” w Zabrzu wyświetlony zostanie film „Coffee in Berlin”.
Uczestnictwo i rejestracja
Udział w Seminarium Śląskim jest bezpłatny. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej prosi o dokonywanie zgłoszeń do 24 października 2026 roku.
Kontakt: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej
Telefon: +48 77 407 95 15
E-mail: haus@haus.pl
Pełny program dostępny jest na stronie internetowej Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej.
