Na charakterystycznym osiedlu charakterystyczny kościół
Nikiszowiec to dzielnica Katowic, której nie trzeba przedstawiać. Spacerując po tym byłym osiedlu robotniczym, można podziwiać charakterystyczne familoki z czerwonymi okiennicami. Ale nie tylko familoki fascynują, w centrum osiedla dominuje bryła kościoła św. Anny.
Historia parafii św. Anny w Katowicach-Janowie sięga początku XX wieku, kiedy mieszkańcy tej dzielnicy byli zmuszeni uczęszczać do kościoła w Mysłowicach, oddalonego o 4 do 5 kilometrów. W 1902 roku powstało w Janowie Towarzystwo Katolickich Obywateli, które zabiegało o utworzenie własnej parafii i budowę świątyni.
Pierwsze kroki
Pierwszym znaczącym krokiem było przekształcenie w 1910 roku kotłowni przy szybie „Wojciecha” kopalni „Giesche” w tymczasowy kościół. Uroczystość poświęcenia obiektu przeprowadził ks. proboszcz Bresler z Mysłowic, a pierwszym duszpasterzem został ks. Paweł Dudek. Tymczasowa świątynia przez 17 lat służyła okolicznym wiernym. Wówczas lokalna wspólnota pod wezwaniem św. Anny obejmowała 9548 katolików. Dwa lata później, 1 sierpnia 1912 roku, kardynał Jerzy Kopp z Wrocławia erygował parafię, a ks. Paweł Dudek został jej pierwszym proboszczem.
Budowa nowego kościoła
Oficjalna budowa nowego, monumentalnego kościoła w stylu neobarokowym rozpoczęła się 6 maja 1914 roku. Świątynia, zaprojektowana przez berlińskich architektów Emila i Georga Zillmannów, miała imponujące wymiary: długość 69,5 m, szerokość w nawie poprzecznej 40 m, wysokość 17 m, w kopule 25 m, a wieża wznosiła się na 55 m. Powierzchnia budynku wynosiła 2500 m², a wnętrze mogło pomieścić około 700 wiernych. Prace murarskie i ciesielskie powierzono Antoniemu Krafczykowi z Mysłowic. Kamień węgielny położono 5 lipca 1914 roku, a aktu poświęcenia dokonał ks. dziekan Wiktor Schmidt z Katowic.
Rozpoczęta budowa została jednak przerwana przez wybuch I wojny światowej. Po jej zakończeniu w 1918 roku prace wznowiono. W 1921 roku ukończono mury i wieże, w 1925 roku wykonano sklepienie, a konstrukcję żelazną kopuły i dachu przygotowały huty „Król” i „Laura”. Probostwo wybudowano w 1927 roku dzięki firmie „Kutz” z Katowic.
Foto: A. Polanski
Poświęcenie i wyposażenie świątyni
23 października 1927 roku nowy kościół św. Anny został poświęcony przez bp. Arkadiusza Lisieckiego. Uroczystość była wydarzeniem wielkiej rangi. Relikwie świętych męczenników Placyda i Klemencji przeniesiono z kościoła tymczasowego do nowego obiektu, a pieśni religijne rozbrzmiewały z wieży kościelnej. Fundatorami budowy byli kopalnia „Giesche” oraz parafia Janów. W nabożeństwie uczestniczyło aż 160 śpiewaków pod dyrekcją Maksymiliana Labińskiego, a kazania wygłosili ks. prałat Pucher w języku polskim i ks. prałat Maśliński w języku niemieckim.
Wystrój kościoła był równie imponujący. Główny ołtarz, ambona, chrzcielnica i prospekt organów zostały wykonane przez artystę Jerzego Schreinera w Monachium, witraże przez Jerzego Schneidera w Ratyzbonie, a pięć dzwonów, z których największy „Paweł” ważył 2666 kg, wyprodukowała firma Schillinga w Apoldzie koło Weimaru. Organy pneumatyczne, 75-głosowe z 5350 piszczałkami, wykonała firma Rieger w Karniowie, a barokowy żyrandol zaprojektowano w Berlinie-Charlottenburgu.
Kościół św. Anny został zbudowany na wzór średniowiecznych świątyń w formie krzyża, z bazylikową kopułą w miejscu skrzyżowania transeptu i nawy głównej. Wejście główne stanowi potrójny portal ozdobiony postaciami świętych, a sufit zdobią sklepienia beczkowe i krzyżowe. W ołtarzu znajdują się relikwie świętych Placyda i Klemencji.
Rozwój parafii i dalsze losy kościoła
Od momentu poświęcenia świątyni parafia św. Anny aktywnie rozwijała swoją działalność duszpasterską i kulturalną. W 1923 roku powstał Chór św. Cecylii, a w kolejnych latach kościół wzbogacono o boczny ołtarz Matki Bożej, stacje Drogi Krzyżowej i nowe dzwony. W czasie II wojny światowej okupanci zabrali cztery z pięciu dzwonów, pozostawiając tylko dzwon św. Anny. Po wojnie parafia kontynuowała odbudowę i modernizację kościoła, przeprowadzając remonty, konserwację witraży, odgrzybianie organów, instalację radiofonizacji, termomodernizację oraz renowację dachów i wieży.
Parafia św. Anny na Nikiszowcu nieustannie rozwijała życie religijne i wspólnotowe. Powstawały liczne grupy duszpasterskie, jak Klub Inteligencji Katolickiej, Podwórkowe Kółko Różańcowe Dzieci, Legion Maryi, Grupa Modlitwy św. o. Pio czy Bractwo św. Anny. W 2017 roku obchodzono 90-lecie poświęcenia świątyni, a w latach 2022-2023 przeprowadzono kompleksową renowację wieży, krzyża na kopule oraz dachu kościoła.
Dziś kościół św. Anny pozostaje sercem duchowym dzielnicy, świadkiem historii Katowic i symbolem przywiązania mieszkańców do tradycji katolickiej. Jego monumentalna architektura, bogaty wystrój i ciągłe prace konserwatorskie sprawiają, że świątynia jest jednym z najważniejszych zabytków Nikiszowca i miejscem licznych wydarzeń religijnych oraz społecznych.
