Wyjątkowa okazja, by zajrzeć do środka
Elektrociepłownia Szombierki w Bytomiu, zwana często Śląską Katedrą Industrialu, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków przemysłowych w Polsce. Obecny właściciel zaprosił pasjonatów bytomskiej historii i industrialu do obiektu… na plac budowy! Andrea Polanski pojechała do Bytomia, by zobaczyć postępy prac rewitalizacyjnych, zajrzeć do wnętrza niezwykłej elektrowni i sprawdzić, jak wygląda miejsce, które już wkrótce ma odzyskać swoje dawne życie.
Zespół budynków elektrociepłowni zaprojektowali w latach 1916–1923 architekci Emil i Georg Zillmannowie, znani m.in. z katowickiego Nikiszowca. Elektrociepłownia Szombierki w momencie powstania była jedną z najnowocześniejszych w Europie, jednak po wygaszeniu produkcji w latach 90. XX wieku obiekt stopniowo popadał w ruinę.
Jego przyszłość przez długi czas pozostawała niepewna. Obiekt zmieniał właścicieli, a brak odpowiedniego zabezpieczenia sprawił, że upatrzyli go sobie złomiarze, którzy wybijali dziury w murach, by dostać się do środka i zabrać wszystko, co miało jakąkolwiek wartość – metalowe elementy konstrukcji, kable, a nawet fragmenty wyposażenia technicznego. Z każdym rokiem „śląska katedra industrialu” coraz bardziej niszczała, a kolejne części obiektu ulegały degradacji.
„Śląska katedra industrialu odzyskuje swój dawny blask – cegła po cegle, z szacunkiem dla historii.”
W 2022 roku losy zabytku wreszcie się odwróciły – Grupa Arche S.A. kupiła elektrociepłownię za 10 mln zł, dając jej szansę na nowe życie. Firma znana jest z udanych adaptacji historycznych kompleksów na cele hotelowo-konferencyjne, takich jak Cukrownia Żnin czy Fabryka Samolotów w Mielnie. Ostateczna umowa zakupu została podpisana 3 sierpnia 2022 roku, a od tego czasu prace postępują systematycznie.
Das ehemalige Heizkraftwerk Szombierki (Schomberg) soll ein zweites Leben bekommen.
Foto: A. Polanski
W 2023 roku teren wokół elektrociepłowni został częściowo oczyszczony z roślinności, wykonano badania gruntu przy użyciu georadaru oraz wyremontowano charakterystyczną wieżę zegarową. Rok później Arche pozyskało 47,5 mln zł dofinansowania z funduszy unijnych na ratowanie zabytkowych obiektów. Całość inwestycji, której zakończenie planowane jest na 2027 rok, szacowana jest na około 300 mln zł.
Dwa projekty – wspólny cel
Rewitalizacja EC Szombierki obejmuje realizację dwóch dużych projektów. Pierwszy z nich to Utworzenie ogólnodostępnej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej w ramach rewitalizacji zespołu zabudowy Elektrociepłowni Szombierki w Bytomiu. W ramach inwestycji, na którą przeznaczono wspomniane 47,5 mln zł, w części hali kotłowni i pompowni powstanie nowoczesny kompleks sportowo-rekreacyjny z krytym basenem, brodzikiem oraz strefą saun.
Das ehemalige Heizkraftwerk Szombierki (Schomberg) soll ein zweites Leben bekommen.
Foto: A. Polanski
Drugi projekt – Elektrownia Szombierki Bytom, z dofinansowaniem w wysokości 84 mln zł – zakłada kompleksową przebudowę i adaptację obiektu do nowych funkcji. W zrewitalizowanych wnętrzach pojawi się strefa hotelowo-gastronomiczna, muzeum dokumentujące historię elektrociepłowni i przemysłu węglowego, centrum konferencyjno-eventowe, a także strefy rekreacyjne, rzemieślnicze, artystyczne i zdrowotne.
Arche zapowiada, że mimo nowoczesnych rozwiązań obiekt zachowa swój historyczny charakter – od ceramicznych płytek i kamiennych balustrad po zabytkowy piec i wagoniki do przewozu węgla.
Oba przedsięwzięcia realizowane są w ramach Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021–2027, z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, w ramach priorytetu FESL.10.00 – Fundusze Europejskie na transformację, działanie FESL.10.01 – Wykorzystanie terenów zdegradowanych w celu rozwoju regionu poprzez inwestycje przedsiębiorstw.
Dzień otwarty w sercu budowy
Podczas dnia otwartego, który odbył się 18 października 2025 roku, miłośnicy historii i industrialu mieli wyjątkową okazję zobaczyć wnętrza EC Szombierki jeszcze w ich historycznym stanie. Grupa Arche zaprosiła mieszkańców na budowę, by zaprezentować plany rewitalizacji i pokazać, jak krok po kroku obiekt odzyskuje dawny blask.
Das ehemalige Heizkraftwerk Szombierki (Schomberg) soll ein zweites Leben bekommen.
Foto: A. Polanski
Wydarzenie przyciągnęło blisko pół tysiąca osób – nie tylko z Bytomia, ale także z całego regionu. Pokazuje to, jak ogromne zainteresowanie budzi los tego industrialnego zabytku.
Rewitalizacja ma nie tylko ocalić zabytek przed zniszczeniem, ale także nadać mu nowe życie – stworzyć przestrzeń łączącą przeszłość z nowoczesnością. Jak zapowiada inwestor, pierwsze odnowione przestrzenie mogą zostać udostępnione odwiedzającym już w najbliższych latach.
