Inwestycja w przyszłość czy walka z przepisami?

Sala Orła Białego w opolskim Urzędzie Marszałkowskim wypełniła się po brzegi. Dyrektorzy szkół, samorządowcy i nauczyciele przyjechali 9 marca do Opola, by szukać odpowiedzi na pytania o przyszłość nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej. Choć przepisy bywają zawiłe, przesłanie z Opola jest jasne: współpraca i wczesne planowanie to klucz do sukcesu.

Spotkanie informacyjne otworzył Marcin Gambiec, dyrektor Departamentu Edukacji i Rynku Pracy Urzędu Marszałkowskiego. Wyjaśnił on, że marzec to ostatni dzwonek na rozmowy o organizacji nowego roku szkolnego.

– Termin zapisów na język mniejszości upływa 31 marca. Spotykamy się teraz, żeby dyrektorzy mogli spokojnie przygotować arkusze organizacji pracy, które składa się w kwietniu. Chcemy wspólnie rozwiązywać problemy, bo sieciowanie i podpatrywanie dobrych praktyk to najlepsza droga do celu – podkreślił dyrektor Gambiec, wskazując także na wsparcie ze strony organizacji mniejszościowych.

Logistyka i terminy: Marcin Gambiec wyjaśnia, dlaczego deklaracje rodziców muszą wpłynąć do końca marca.
Foto: Steffi Koprek-Golomb

Obecna na sali Opolska Kurator Oświaty, Joanna Raźniewska, zaznaczyła, że dla regionu to temat fundamentalny.

– W naszym województwie ten język jest czymś zupełnie naturalnym, dotyczy setek placówek i ogromnej liczby uczniów. Chcemy pomóc szkołom w planowaniu i przypomnieć o ważnej zmianie: uczniowie starszych klas mogą teraz wybrać język mniejszościowy jako drugi język obcy. To istotne wzmocnienie pozycji niemieckiego w systemie – mówiła pani kurator, odpowiadając na liczne pytania z sali.

Edukacja to rozwój regionu

Wicemarszałkini województwa, Zuzanna Donath-Kasiura, nie kryła zadowolenia z frekwencji.

– To oznacza ogromne zainteresowanie tym, jak najlepiej przygotować się do zmieniającej się sytuacji – mówiła. Podkreśliła, że nauka niemieckiego jako języka mniejszości to nie tylko budowanie tożsamości, ale także realna inwestycja gospodarcza. – Dajemy młodym ludziom kluczowe kompetencje UE i szansę na wejście w dorosłość na najwyższym poziomie. Mam nadzieję, że to zaangażowanie dyrektorów przełoży się na decyzje rodziców – dodała marszałkini.

Dylemat siódmoklasisty: serce czy punkty?

Rzeczywistość szkolna bywa jednak skomplikowana. Głównym tematem rozmów był wybór między językiem mniejszości a językiem obcym w klasach VII–VIII.

Foto: Stefani Koprek-Golomb

Agnieszka Ścisłowska-Cegła, nauczycielka języka niemieckiego oraz języka niemieckiego jako języka mniejszości z PSP nr 28 w Opolu, wskazała, że choć zmiany budzą pytania, to takie spotkania jak to dzisiejsze są bardzo potrzebne.

– Sama wcześniej zagłębiłam się w przepisy prawa, ale ta konferencja bardzo mi pomogła – mogłam potwierdzić swoją wiedzę i upewnić się, że dobrze interpretuję zasady. To daje nam, nauczycielom, większy spokój w pracy – oceniła pozytywnie. Podkreśliła również, że nauczanie języka mniejszości to dla uczniów wielka szansa. – To nie tylko nauka słówek, to rozwój osobisty i lepsze zrozumienie świata. Dajemy dzieciom narzędzie, które w naszym regionie jest bezcenne – dodała.

Nauczyciele języka niemieckiego

Nauczycielka wskazała też na inny problem: brak gotowych podręczników i materiałów. – Często musimy tworzyć własne programy autorskie. Z drugiej strony daje nam to też szereg możliwości, np. pracy projektowej. Nauczyciele to bardzo kreatywni ludzie – wspieramy się w grupach koleżeńskich i wymieniamy materiałami – wyjaśnia Agnieszka Ścisłowska-Cegła, która od czasu wprowadzenia ograniczenia liczby godzin języka mniejszości z 3 do 1 przekwalifikowała się i uczy również geografii.

Dialog władz regionu z nauczycielami to podstawa wypracowania najlepszych rozwiązań dla uczniów.
Foto: Stefani Koprek

Sporo nauczycieli języka niemieckiego przez czasowe zmniejszenie liczby godzin języka niemieckiego jako ojczystego zostało zmuszonych do zmiany kwalifikacji lub nawet do utraty pracy w szkole. Temat braków kadrowych, z którymi spotykają się szkoły np. w sytuacji, kiedy nauczyciel języka niemieckiego przechodzi na emeryturę, również został na spotkaniu podjęty.

Sukcesy i wyzwania

Podobne obserwacje ma Anna Paluszczak ze Szkoły Podstawowej w Kozłowicach.

– U nas rodzice wycofali rezygnacje, by dzieci mogły zdawać egzamin z niemieckiego jako obcego. To prosta matematyka: dobre wyniki to więcej punktów do lepszej szkoły – mówi, zaznaczając jednocześnie, że szkoła prężnie działa, oferując zajęcia dodatkowe, takie jak Deutsch AG czy sobotnie kursy języka niemieckiego. Pani Anna jest dowodem na wysoki poziom nauczania – właśnie przygotowuje się do wyjazdu do Warszawy na ogólnopolski etap olimpiady „Lust auf Deutsch”. Rozwiązaniem, jakie można zastosować, jest rezygnacja z języka mniejszości po 7. klasie, co otwiera możliwość zdawania języka niemieckiego na egzaminie ósmoklasisty.

Dla tych, którzy mają jeszcze wątpliwości, Marcin Gambiec zostawił otwarte drzwi. Do 13 marca 2026 roku pytania można przesyłać bezpośrednio do Departamentu Edukacji na adres: dep@opolskie.pl.

Nie wszędzie jednak język mniejszości „przegrywa” z językiem obcym. Katarzyna Filocha-Majka ze Szkoły Podstawowej w Lipowej (gmina Nysa) dzieli się sukcesem:

– U nas cała, 12-osobowa klasa zdecydowała się na kontynuację nauki języka mniejszości. Rodzice złożyli deklaracje i idziemy tym torem dalej – opowiada z dumą.

„Sieciowanie” w praktyce – konferencja była też czasem na kuluarowe rozmowy i budowanie relacji między placówkami.
Foto: Manuela Leibig

Zdarzają się jednak miejsca, gdzie zmiany zachodzą odgórnie i bez dyskusji. Jedna z obecnych nauczycielek przyznała anonimowo, że w jej placówce w szóstej klasie automatycznie następuje rezygnacja z języka mniejszości na rzecz obcego, a temat możliwości wyboru w ogóle nie jest poruszany.

Co dalej?

Konferencja pokazała, że środowisko nauczycieli języka niemieckiego to grupa niezwykle silna i zintegrowana. Dzięki merytorycznemu wsparciu kuratorium i urzędu marszałkowskiego dyrektorzy i nauczyciele zyskali jasność co do terminów i logistyki.

Dla tych, którzy mają jeszcze wątpliwości, Marcin Gambiec zostawił otwarte drzwi. Do 13 marca 2026 roku pytania można przesyłać bezpośrednio do Departamentu Edukacji na adres: dep@opolskie.pl.