Na ratunek starym cmentarzom
Na skraju wsi Łąkie (gmina Skępe, województwo kujawsko-pomorskie), w miejscu niegdyś zwanym Hutą Łęcką, pośród drzew i zapomnienia skrywa się jedno z najstarszych świadectw obecności społeczności ewangelickiej na ziemi dobrzyńskiej – cmentarz ewangelicko-augsburski w Łąkiem, założony już w 1775 roku. Obecnie trwa zbiórka funduszy na budowę lapidarium, które upamiętni to wyjątkowe miejsce i ocali jego pozostałości od zapomnienia.
Cmentarz zajmuje niemal ćwierć hektara. Przez dziesięciolecia chowano tu nie tylko rolników i osadników, ale również właścicieli majątku Łąkie – przedstawicieli rodu herbu Wierusz-Kowalski. Obiekt, zaniedbany przez lata, od 2019 roku jest systematycznie porządkowany dzięki wysiłkom wolontariuszy, lokalnych pasjonatów historii oraz Stowarzyszenia Grupa Historyczno-Poszukiwawcza ze Skępego.
Foto: Bożena Ciesielska
Świadectwo wielokulturowości regionu
Cmentarz w Łąkiem (Huta Łęcka) to dziś nieczynna nekropolia, wpisana do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W XVIII i XIX wieku tutejsza społeczność ewangelicka była jedną z największych w regionie. Kantorat, czyli dom modlitwy i szkoła, działał już w 1775 roku jako filia parafii w Lipnie. W 1937 r. utworzono tu samodzielną parafię, do której należało około 1200 osób. Proboszczami byli kolejno pastorzy Bruno Ochenrowitsch i Eugen Hoffmann. Po wojnie kaplica ewangelicka została zaadaptowana do potrzeb parafii rzymskokatolickiej w Skępem.
Foto: Bożena Ciesielska
Na cmentarzu spoczywają m.in. Joachim Fryderyk von Schmidt-Wierusz-Kowalski (zm. 1853) i jego żona Filipina z Lehmannów (zm. 1871), a także przedstawiciele rodzin Daze, Fanzlau, Frydrych, Hoffmann, Holweg, Klatt, Lentz, Pansegrau, Plitt, Wilke i wielu innych. Większość zmarłych trudniła się rolnictwem. Zachowało się co najmniej 130 nagrobków, z których niektóre mają czytelne inskrypcje w języku niemieckim, nawiązujące do wiary chrześcijańskiej – m.in. do Ewangelii według św. Mateusza oraz Apokalipsy św. Jana. Jeden z nagrobków zawiera parafrazę pieśni „Komm zu dem Heiland” George’a F. Roota.
Społeczna inicjatywa ratunkowa
Inicjatorką prac porządkowych była Bożena Ciesielska, regionalistka ze Skępego.
– Moje zainteresowanie przeszłością lokalną sięga wielu lat wstecz. Razem z mężem zbieraliśmy różne materiały związane z historią ziemi dobrzyńskiej – artykuły, zdjęcia, gazety – wspomina pani Bożena, autorka dwóch publikacji: „Skępe w opisie i fotografii” (2016) i „Bedeker skępski” (2021). W 2019 roku powstała grupa wolontariuszy, którzy podjęli decyzję o porządkowaniu cmentarzy niemieckich. – Nawiązaliśmy współpracę z Fundacją Ari Ari, miejscowymi kołami emerytów, strażakami i organizacjami. Przez siedem sezonów prowadziliśmy prace porządkowo-dokumentacyjne na dwóch cmentarzach w Łąkiem (należących do prywatnego właściciela), cmentarzu w Teodorowie (gmina Wielgie, powiat lipnowski), w Boguchwale (gmina Skępe) oraz na cmentarzu żydowskim w Skępem – relacjonuje regionalistka.
Foto: Bożena Ciesielska
Ekspertyzy i badania
Oprócz prac porządkowych przeprowadzono również ekspertyzę antropologiczną najstarszego cmentarza w Łąkiem, którą wykonała dr Alicja Drozd-Lipińska z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Dokumentację nekropolii opracowali Michał Wiśniewski (Stowarzyszenie Lapidaria. Zapomniane Cmentarze Pomorza i Kujaw) oraz zespół Fundacji Ari Ari.
Foto: Bożena Ciesielska
W lipcu 2025 roku kontynuowano działania. Dzięki sprzyjającej pogodzie i zaangażowaniu wolontariuszy udało się przygotować kolejne nagrobki do konserwacji, uporządkować teren i odkryć nowe pole grobowe przysypane piaskiem. Znaleziska dokonał Jakub Rybka – Młodzieżowy Ambasador Mniejszości Niemieckiej.
Wspólna modlitwa i pamięć
17 czerwca 2025 roku na cmentarzu odbyła się modlitwa ekumeniczna z udziałem księdza Romana Murawskiego (parafia Miłosierdzia Bożego w Skępem) oraz pastora Dawida Mendroka (parafia ewangelicko-augsburska Włocławek–Lipno–Rypin). Odczytano fragment Księgi Rodzaju 23, opowiadający o zakupie grobu przez Abrahama.
W planach jest stworzenie lapidarium – miejsca pamięci, w którym zgromadzone zostaną zachowane elementy z cmentarza: krzyż oraz fragmenty metalowej kraty.
W wydarzeniu uczestniczyli m.in. burmistrz Skępego Rafał Gołębiewski, radni, przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz lokalna prasa.
Lapidarium – trwały znak pamięci
W planach jest stworzenie lapidarium – miejsca pamięci, w którym zgromadzone zostaną zachowane elementy z cmentarza: krzyż oraz fragmenty metalowej kraty. Ma ono powstać w miejscu grobowca Joachima Wierusz-Kowalskiego, jako symboliczne centrum nekropolii i trwały znak wielokulturowego dziedzictwa ziemi dobrzyńskiej.
Aby zrealizować projekt, Stowarzyszenie Grupa Historyczno-Poszukiwawcza ze Skępego prowadzi zbiórkę środków. Każdy może pomóc, przekazując darowiznę na wskazane konto:
📌 Numer konta do wpłat:
15 9546 0004 2001 0002 7805 0001
Tytuł przelewu: Darowizna – Lapidarium Łąkie
👥 Organizator zbiórki:
Stowarzyszenie Grupa Historyczno-Poszukiwawcza ze Skępego
📧 Kontakt:
grupahistorycznagustaw@o2.pl
