Jak polityka kształtuje relacje polsko-niemieckie?

Jak wyglądają relacje między Niemcami a Polską i które czynniki mają na nie wpływ, omawialiśmy w pierwszej części artykułu. Teraz przyglądamy się temu, jak postrzegana jest obecna polityka. Swoją ekspertyzę wnosi ponownie Agnieszka Łada-Konefał, która razem z Jackiem Kucharczykiem prowadzi badanie „Barometr Polska-Niemcy”.

Polityka europejska

Wzajemne postrzeganie polityki europejskiej w 2025 roku cechuje sceptycyzm i wyraźny spadek zaufania. W Polsce opinie na temat roli Niemiec w Europie są niemal wyrównane: 35% uważa Niemcy za motor współpracy europejskiej, podczas gdy 32% zarzuca im pogłębianie konfliktów i napięć. Wskaźnik oceny niemieckiej polityki europejskiej osiągnął tym samym najniższy poziom od początku badań w 2005 roku. W Niemczech obserwuje się podobny trend wobec Polski: 33% ocenia polską politykę europejską pozytywnie, a 31% negatywnie.

Agnieszka Łada-Konefał Foto: Andrea Polanski

Około jedna trzecia Niemców uważa, że Polska przyczynia się do sporów w Europie, nieco większa część postrzega ją jako konstruktora rozwiązań. Zwraca uwagę również wysoki odsetek niezdecydowanych w Niemczech, który po raz pierwszy przewyższa udział ocen wyraźnie pozytywnych lub negatywnych. W obu krajach preferencje polityczne silnie wpływają na odbiór polityki: zwolennicy rządzących partii oceniają politykę europejską sąsiada wyraźnie pozytywniej niż wyborcy opozycji. Ogólnie widać równoległy proces wzajemnej deziluzji, w którym oceny pozytywne, negatywne i neutralne ustalają się na obu stronach mniej więcej na poziomie jednej trzeciej.

Das Deutsch-Polnische Barometer untersucht seit 25 Jahren regelmäßig die gegenseitige Wahrnehmung beider Nationen.
Quelle: Deutsches Polen-Institut

„Polacy podchodzą krytycznie przede wszystkim do niemieckiej polityki energetycznej i migracyjnej i uważają ją za bardzo egoistyczną i niezrozumiałą” – wyjaśnia Agnieszka Łada-Konefał. „Kluczowa jest jednak obecnie negatywna ocena niemieckiej postawy wobec Rosji – Polacy od lat podkreślają, że nie można ufać Rosji ani traktować jej jako wiarygodnego partnera. Niemcy są rozczarowani, że polska polityka po zmianie rządu w 2023 roku prawie się nie zmieniła”.

Kontrole graniczne

Kontrole graniczne wprowadzone przez Merza i Tuska wywołały napięcia po obu stronach Odry. Decyzje te odzwierciedlają się jednak w wynikach Barometru Polska-Niemcy tylko w ograniczonym zakresie, gdyż spotykają się z akceptacją społeczną: połowa polskiej (50%) i niemieckiej (51%) populacji popiera zarówno polskie, jak i niemieckie kontrole graniczne. Zwraca uwagę fakt, że Polacy oceniają decyzję własnego rządu wyraźnie bardziej przychylnie niż Niemcy decyzję swojego rządu: 70% Polaków i Polek ocenia polskie kontrole graniczne pozytywnie, podczas gdy w Niemczech robi tak tylko 55%. Odwrotnie, Niemcy są znacznie bardziej krytyczni wobec decyzji polskiego rządu niż Polacy wobec niemieckiego: 28% Niemców kwestionuje polskie działania, podczas gdy w Polsce jedynie 12% krytycznie ocenia niemieckie kontrole. Łada-Konefał widzi w tym argument polityczny za utrzymaniem status quo:

„Fakt, że ponad połowa respondentów popiera decyzje własnego i sąsiedniego rządu, daje władzom argument, by nie zmieniać sytuacji – nie likwidować wprowadzonych kontroli. Tym bardziej że presja ze strony partii opozycyjnych, które podsycają obawy przed nielegalnymi migrantami, wciąż jest duża”.

Rosyjska agresja na Ukrainę

Minęły prawie cztery lata od pełnej inwazji Rosji na Ukrainę. Od tego czasu wojna jest stale obecna w mediach i przedmiotem intensywnych dyskusji o tym, jak pomagać Ukrainie i pociągać Rosję do odpowiedzialności. Niemcy i Polska należą do kluczowych europejskich wspierających Ukrainę, pełniąc jednak różne role. Niemcy wyróżniają się przede wszystkim znaczącą pomocą finansową, dużymi dostawami sprzętu wojskowego, potencjałem przemysłowym i znaczeniem politycznym w UE. Polska jako bezpośredni sąsiad odgrywa kluczową rolę jako logistyczny hub, dawniej dostawca broni i najważniejszy kraj przyjmujący ukraińskich uchodźców. Oba kraje wspólnie kształtują politykę UE wobec Ukrainy: Niemcy głównie strategicznie i finansowo, Polska operacyjnie, humanitarnie i w zakresie bezpieczeństwa.

„Podczas gdy retoryka polityczna obciąża opinię publiczną, kontakty osobiste stanowią kluczową przeciwwagę, która wzmacnia sympatię do sąsiada.”

„Temat wsparcia dla Ukrainy ma zasadnicze znaczenie dla Niemiec i Polski” – podkreśla autorka badania. „Ważna jest przy tym współpraca obu krajów – zarówno bilateralna, jak i w ramach NATO i UE. Dlatego interesują nas opinie obu społeczeństw w tych kwestiach. Barometr to badanie, które ma pokazać nie tylko, jak Niemcy i Polacy postrzegają siebie nawzajem, lecz także jak widzą wspólne wyzwania i przyszłość. Wyniki pozwalają lepiej zrozumieć decyzje kraju sąsiada i konstruktywniej rozmawiać o wspólnych działaniach”.

Geteilte Sicht auf die Geschichte: Während 60 % der Deutschen der Meinung sind, dass genug für die Wiedergutmachung getan wurde, fordern insgesamt 58 % der Polen (32 % radikale Kehrtwende + 26 % weitere Initiativen) zusätzliche Maßnahmen Deutschlands.
Quelle: Deutsches Polen-Institut

Od 2022 roku poparcie dla sankcji wobec Rosji oraz dla działań wspierających Ukrainę stopniowo spada w obu krajach, w Polsce jednak bardziej niż w Niemczech. Szczególnie widoczna jest zmiana nastrojów wobec przyjmowania ukraińskich uchodźców: obecnie za jest tylko 45% Polaków i Polek, podczas gdy w Niemczech nadal niewielka większość 55% popiera ten krok. Mimo tych zmian w obu krajach większość nadal popiera sankcje gospodarcze wobec Rosji i rezygnację z rosyjskich surowców energetycznych, przy czym poparcie w Polsce pozostaje wyższe niż w Niemczech.

Obecna sytuacja w zakresie bezpieczeństwa zmienia również postrzeganie polityki obronnej. Zarówno w Polsce, jak i w Niemczech większość respondentów uważa, że rosnące niemieckie wydatki na zbrojenia przyczyniają się do bezpieczeństwa partnerów w sojuszu – w tym Polski. W Niemczech poparcie dla tej opinii wynosi 59%, w Polsce 48%. Jednocześnie w Polsce utrzymuje się pewna sceptyczność wobec rozbudowy niemieckiego potencjału wojskowego, co wiąże się z traumą II wojny światowej. Wątpliwości są szczególnie widoczne wśród starszych respondentów i na wschodzie kraju.

„Mimo obciążeń historycznych niemal co drugi Polak dostrzega w rosnących niemieckich wydatkach na zbrojenia korzyść dla własnego bezpieczeństwa.”

Mimo to liczba osób, które dostrzegają w tym korzyść dla własnego bezpieczeństwa, jest dwukrotnie wyższa niż liczba krytyków. Większe poczucie bezpieczeństwa dzięki silniejszej Bundeswehr częściej deklarują osoby z wyższym wykształceniem i te, które mają osobiste doświadczenia z Niemcami. W obu krajach widać też trend ku silniejszej europejskiej współpracy obronnej. W Niemczech popiera go 66% badanych, w Polsce 44%, co stanowi największą grupę, przy czym poparcie dla USA jako głównego gwaranta bezpieczeństwa jest w Polsce wyraźnie większe (30%) niż w Niemczech (14%).

Wnioski

Barometr Polska-Niemcy 2025 pokazuje, że relacje polsko-niemieckie, mimo napięć i negatywnych trendów, są nadal postrzegane wielowymiarowo i zróżnicowanie. Retoryka polityczna, debaty historyczne i kryzysy międzynarodowe wpływają na opinię publiczną, jednak osobiste doświadczenia i kontakty działają równoważąco i wzmacniają sympatię do sąsiada. Wyniki pokazują również, że grupy związane z rządem są otwarte na nowe inicjatywy bilateralne i europejskie, co daje rządom obu krajów przestrzeń do konstruktywnej współpracy.