Czy Polacy odwracają się od Niemiec?

Od 25 lat Barometr Polska-Niemcy regularnie gromadzi i publikuje opinie Polek i Polaków oraz Niemców na temat wzajemnego wizerunku, stanu relacji polsko-niemieckich oraz aktualnych wyzwań. Jak wyglądała sytuacja w 2025 roku? Odpowiedzi na to pytanie udziela Agnieszka Łada-Konefał, autorka badania i zastępczyni dyrektora Niemieckiego Instytutu Spraw Polskich.

Po opublikowaniu najnowszych wyników wielu zadawało sobie pytanie: czy Polacy przestali lubić Niemców? Barometr pokazuje, że sympatię wobec Niemców deklaruje już tylko jedna trzecia Polek i Polaków (32%). W porównaniu z wcześniejszymi badaniami jest to wyraźna zmiana nastrojów. Po kilku latach trendu wzrostowego wskaźnik ten oznacza silny spadek pozytywnych uczuć wobec zachodniego sąsiada. Jednocześnie odsetek osób otwarcie wyrażających niechęć, wynoszący 25%, jest najwyższy od 2000 roku – co czwarty Polak ma negatywny stosunek do Niemiec. Czy osiągnięto już punkt najniższy?

Agnieszka Łada-Konefał Foto: Andrea Polanski

„Mam nadzieję, że te wartości nie będą się dalej pogarszać” – podkreśla Agnieszka Łada-Konefał. „Niestety ten stan rzeczy jest wynikiem wielu czynników, które w najbliższej przyszłości niekoniecznie ulegną poprawie”.

Za przyczyny tej postawy uznaje się między innymi wpływ mediów społecznościowych, narastającą polaryzację polityczną oraz różnicę między ogólną, stereotypową percepcją „Niemców” a akceptacją pojedynczych osób. W Polsce szkoła, z wynikiem 37%, pozostaje najważniejszym źródłem informacji o Niemczech, ich społeczeństwie i kulturze. Jednocześnie Polki i Polacy znacznie częściej niż Niemcy sięgają po portale internetowe, filmy, seriale telewizyjne oraz media społecznościowe, aby zdobywać wiedzę o kraju sąsiada. Jak zaznacza Łada-Konefał, kluczową rolę odgrywa tu polityka:

„Polska polityka, a właściwie politycy, odgrywają w tym procesie decydującą rolę. Co trzeci badany Polak przyznaje, że swoją wiedzę o Niemczech czerpie z wypowiedzi polityków. A ci, zwłaszcza przedstawiciele prawego spektrum politycznego, jak pokazują inne analizy Niemieckiego Instytutu Spraw Polskich, nie zawsze wypowiadają się o Niemczech w sposób obiektywny, często sięgają po stereotypy lub wręcz określają Niemcy jako wroga”.

„Po kilku latach trendu wzrostowego nastąpił silny spadek pozytywnych uczuć wobec zachodniego sąsiada.”

W Niemczech wyniki badania są wyraźnie bardziej pozytywne. Sympatię wobec Polski deklaruje 42% Niemców, czyli tyle samo co w 2022 roku. Odsetek osób wyrażających niechęć wyraźnie spadł i wynosi obecnie zaledwie 9%.

Różnica między spojrzeniem ogólnym a osobistym

Znaczący wpływ na wzajemne postrzeganie ma również pobyt w kraju sąsiada. Osoby, które odwiedziły drugie państwo, deklarują większą sympatię wobec sąsiadów oraz wyższy poziom akceptacji w różnych rolach społecznych.

Ponownie widoczna jest wyraźna różnica między postrzeganiem ogólnym a osobistym. „Niemcy” lub „Polacy” są, zgodnie z wynikami badania, oceniani inaczej niż „moja polska przyjaciółka”, „mój niemiecki sąsiad” czy inne konkretne osoby. Niemcy wykazują wobec Polaków znacznie wyższy poziom akceptacji w różnych rolach społecznych, takich jak sąsiad, przyjaciel, radny, zięć lub synowa, a nawet przełożony, niż ma to miejsce w drugą stronę. Różnice te wynoszą, w zależności od roli, od 14 do 32 punktów procentowych.

Das Cover der aktuellen Studie „Deutsch-Polnisches Barometer 2025“ von Jacek Kucharczyk und Agnieszka Łada-Konefał.
Quelle: Deutsches Polen-Institut

Podczas gdy w Polsce najwyższy poziom akceptacji wobec Niemców deklaruje około trzech czwartych badanych, w Niemczech w odniesieniu do Polaków sięga on nawet 90%. Tak dużych różnic nie odnotowano od wielu lat. Co więcej, odpowiedzi polskich respondentów od ostatniego badania w 2022 roku wyraźnie pogorszyły się we wszystkich analizowanych rolach społecznych. W Niemczech natomiast akceptacja wobec Polaków nadal rośnie i osiąga najwyższy poziom od początku prowadzenia badań.

Wzajemne relacje

Po obu stronach Odry stan relacji polsko-niemieckich oceniany jest podobnie. Za dobre uznaje je 51% Polaków i 49% Niemców, natomiast jedna czwarta badanych określa je jako złe. Oznacza to wyraźny spadek odsetka pozytywnych ocen w porównaniu z 2024 rokiem. Różnice pojawiają się jednak w kwestii tego, na czym relacje te powinny się koncentrować. Aż 70% Niemców uważa, że na pierwszym planie powinny znaleźć się tematy bieżące i przyszłe, podczas gdy w Polsce opinię tę podziela jedynie 48% respondentów. Jednocześnie dwukrotnie więcej Polaków (34%) niż Niemców (16%) wskazuje na znaczenie historycznej przeszłości.

Quelle: Deutsches Polen-Institut

„Z jednej strony można to oczywiście wyjaśnić z perspektywy psychologicznej – ofiary i ich potomkowie mają inną perspektywę niż sprawcy i ich potomkowie. W przypadku tego pytania wiemy jednak, że na przykład w 2011 roku aż 73% Polaków wskazywało na teraźniejszość i przyszłość” – wyjaśnia autorka badania. „Tak wyraźny spadek tego wskaźnika należy wiązać z retoryką wobec Niemiec, która w ostatnich latach, szczególnie po prawej stronie polskiej sceny politycznej, koncentruje się na kwestiach historycznych i krzywdach przeszłości”.

60% Niemców uznaje zadośćuczynienie za zbrodnie II wojny światowej za wystarczające, podczas gdy taką opinię podziela jedynie 17% Polaków. Jedna trzecia Polaków uważa dotychczasowe działania za niewystarczające, podczas gdy w Niemczech odsetek ten wynosi zaledwie 3%. 58% Polaków i 23% Niemców oczekuje, że Niemcy zrobią więcej. Wypłatę reparacji popiera w Polsce co czwarty badany, w Niemczech jedynie 2%. Kolejne postulaty w Polsce dotyczą odszkodowań dla wciąż żyjących ofiar, działań edukacyjnych oraz dbałości o miejsca pamięci.

Akzeptanz im Alltag: In Deutschland erreicht die Akzeptanz von Polen in verschiedenen sozialen Rollen einen Rekordwert von 87 %, während die Werte in Polen deutlich auf 68 % zurückgegangen sind.
Quelle: Deutsches Polen-Institut

„To rzeczywiście nie jest łatwy temat” – przyznaje Łada-Konefał. „Budowa pomnika poświęconego polskim ofiarom w Berlinie jest z pewnością ważnym gestem. Bundestag zobowiązał w grudniu rząd federalny do podjęcia działań w tej sprawie. W Polsce pozytywnie odebrano by również wsparcie dla ostatnich żyjących ofiar Trzeciej Rzeszy w formie tak zwanej humanitarnej gestii. Oczywiście nie zadowoli to wszystkich. Krytycy zawsze będą twierdzić, że to za mało. Działania edukacyjne i informacyjne mają jednak znacznie większe znaczenie, ponieważ pokazują wagę wzajemnych relacji dla przyszłości obu krajów oraz pozwalają lepiej się poznać i lepiej zrozumieć drugą stronę. Dlatego także w tym obszarze potrzebne są dalsze konkretne kroki”.