Otwarcie wystawy poświęconej niemieckim inskrypcjom na Śląsku w Muzeum Śląskim w Görlitz

Przez dziesięciolecia były zamalowywane, zakazywane lub popadały w zapomnienie – niemieckie inskrypcje na śląskich domach. Nowa wystawa w Muzeum Śląskim w Görlitz przywraca te pisemne świadectwa historii i pokazuje, dlaczego dziś są one szczególnie zagrożone.

Na jednym z dachów w Opolu można odczytać napis „Gott mit uns” („Bóg z nami”). W czasach socjalizmu w Polsce był on przez lata zamalowywany – w PRL-u niemieckie napisy w przestrzeni publicznej były bowiem zakazane. Podobnie jak w tym przypadku, także w innych miejscowościach pomiędzy Wrocławiem a Gliwicami inskrypcje zaczęły z czasem ponownie się ujawniać – tam, gdzie tynk kruszał, a farba blakła.

Wystawa, której otwarcie zaplanowano na 30 stycznia w Muzeum Śląskim w Görlitz, poświęcona jest właśnie tym pisemnym śladom przeszłości. Pod tytułem „Znaki czasu: niemieckie inskrypcje na Śląsku” prezentowane są fotografie Thomasa Voßbecka wykonane w latach 2018–2025. Kuratorem ekspozycji jest regionalista Dawid Smolorz.

Coś więcej niż napis na ścianie

Główna idea wystawy jasno pokazuje, że nie chodzi wyłącznie o napisy na elewacjach. Agnieszka Bormann, referentka ds. kultury Śląska w Muzeum Śląskim w Görlitz, podkreśla celowo szeroki dobór obiektów:
– Prezentujemy różnorodność: inskrypcje wykonane z dachówek, z metalu, wyryte w kamieniu lub – klasycznie – naniesione farbą na tynk.

40 motywów z Dolnego i Górnego Śląska

Na wystawie można zobaczyć łącznie 40 motywów z Dolnego i Górnego Śląska. Partnerem projektu jest Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej (DWPN) w Gliwicach. Ekspozycja opiera się na zbiorze inskrypcji, które Dawid Smolorz i Thomas Voßbeck dokumentowali dla DWPN w ciągu ostatnich lat.

„Prezentujemy różnorodność: inskrypcje wykonane z dachówek, z metalu, wyryte w kamieniu lub klasycznie naniesione farbą na tynk.”
Agnieszka Bormann, referentka ds. kultury Śląska w Muzeum Śląskim w Görlitz

Wszystkie fotografie z projektu „Zapomniane napisy” dostępne są online za pośrednictwem interaktywnej mapy. Na wystawie prezentowane są także zdjęcia z regionu przygranicznego wokół Görlitz, które dotąd nie były częścią projektu.
– Fotografie wykonano specjalnie na potrzeby tej ekspozycji, w bezpośrednim sąsiedztwie Görlitz – w regionie polskich Górnych Łużyc, czyli w zachodniej części województwa dolnośląskiego. Na razie można je zobaczyć wyłącznie na wystawie oraz w katalogu – wyjaśnia Agnieszka Bormann.

Między przypadkowym odkryciem a renowacją

Prezentowane inskrypcje obejmują zarówno te, które przypadkowo odsłonięto spod kruszącego się tynku, jak i takie, które w ostatnich latach zostały poddane planowej konserwacji. Wystawa – podobnie jak sam projekt DWPN – przyczynia się tym samym do pogłębiania wiedzy o historii Śląska.

Choć niemieckie inskrypcje nie są dziś formalnie zakazane, wiele z nich wciąż pozostaje zagrożonych. Na stronie internetowej projektu DWPN czytamy:
„Nie mniej niebezpieczny niż czujność dawnych władz socjalistycznych jest współczesny brak zrozumienia dla tego dziedzictwa kulturowego, a także wynikające z niego działania modernizacyjne […]”.

Program towarzyszący

Wystawę będzie można oglądać w Görlitz do 13 września, po czym zostanie ona zaprezentowana przez DWPN w Gliwicach. Ekspozycji towarzyszy bogaty program wydarzeń, obejmujący m.in. oprowadzania i wykłady.

Napis „Zur Schmiede” w wrocławskiej dzielnicy Nadodrze.
Foto: M.O.

Na szczególną uwagę zasługuje planowana wycieczka do Wrocławia, podczas której wybrane inskrypcje będzie można zobaczyć bezpośrednio w przestrzeni miasta. Odbędzie się ona w dniach 27–28 czerwca; liczba miejsc jest ograniczona. Osoby, które nie mogą lub nie chcą podróżować z Niemiec do Wrocławia, będą miały okazję zapoznać się z inskrypcjami z wrocławskiego Nadodrza 1 marca w Görlitz. Bloger Mirko Seebeck (wroclawguide.com) zaprezentuje je podczas ilustrowanego wykładu.

Otwarcie z dyskusją panelową

Wystawa zostanie otwarta 30 stycznia o godz. 18.00 debatą panelową. Wezmą w niej udział: kurator Dawid Smolorz, fotograf Thomas Voßbeck, dyrektor muzeum Lucjan Dzumla oraz Daniel Gibski, pełnomocnik województwa dolnośląskiego ds. ochrony zabytków.
– Perspektywa konserwatorska pozwala odnieść się do szerszego zagadnienia, jakim jest podejście do niemieckiego dziedzictwa kulturowego w różnych miejscach – wyjaśnia Agnieszka Bormann.

Najważniejsze informacje w skrócie

Co: „Znaki czasu: niemieckie inskrypcje na Śląsku”
Kiedy: 31 stycznia – 13 września 2026 r.
Gdzie: Muzeum Śląskie w Görlitz
Otwarcie: 30 stycznia 2026 r., godz. 18.00 (szczegóły na Facebooku)
Więcej informacji: strona internetowa Muzeum Śląskiego (w tym program towarzyszący)