Co muszą wiedzieć rodzice i szkoły?
Co dalej z nauczaniem języka niemieckiego jako języka mniejszości? Jakie nowe zasady składania wniosków weszły niedawno w życie? Co dalej z nauką języka niemieckiego jako języka mniejszości w klasach siódmych i ósmych? Z Edytą Opyd, konsultantem ds. oświaty w Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych, rozmawiała Anna Durecka.
Jakie zmiany wprowadza tegoroczne rozporządzenie dotyczące nauki języka mniejszości?
Edyta Opyd, Bildungspezialistin beim Verband der deutschen sozial-kulturellen Gesellschaften in Polen (VdG)
Pierwsze rozporządzenie dotyczące nauki języka mniejszości, które ukazało się w tym roku, dotyczyło zmiany terminów składania wniosków o nauczanie języka mniejszości. Mianowicie od przyszłego roku, bo jeszcze nie od tego – rok 2025 jest rokiem przejściowym – wnioski takie będzie trzeba składać w roku poprzedzającym rok szkolny, którego będą dotyczyć, a dokładnie do 31 marca.
Dotyczy to oczywiście tylko uczniów, którzy chcieliby taką naukę rozpocząć. Ci, którzy już uczą się języka niemieckiego jako języka mniejszości, nie muszą ponownie składać wniosku. W tym okresie wiosennym, czyli w drugim semestrze, w szkołach trwają już przygotowania do kolejnego roku szkolnego. MEN chciał, aby dyrektorzy wiedzieli wcześniej, czy będą potrzebowali dodatkowego nauczyciela, ile grup trzeba będzie utworzyć itd.
Co z dziećmi, które dopiero rozpoczną edukację w szkole?
Rodzice przyszłych pierwszoklasistów, którzy dopiero pod koniec roku szkolnego dowiedzą się, do jakiej szkoły i klasy zostaną przyjęci, będą mieli czas na złożenie wniosku do 31 lipca.
Jak będzie wyglądała sytuacja w roku 2025 – roku przejściowym?
Rozporządzenie weszło w życie z dniem 30 kwietnia 2025 roku, więc w tym roku wszyscy uczniowie, którzy chcą rozpocząć naukę języka niemieckiego jako języka mniejszości, mają czas do 31 lipca. Jest jedna data dla wszystkich.
Jakie są postulaty mniejszości niemieckiej dotyczące nauki języka w klasach 7 i 8? Stosowne rozporządzenie zostało już przygotowane, ale jeszcze nie weszło w życie.
Tak, na chwilę obecną nie jest ono jeszcze podpisane. Rozporządzenie dotyczy dzieci, które do klasy szóstej szkoły podstawowej miały język niemiecki nauczany jako język mniejszości. W klasie siódmej wchodzi drugi język nowożytny, a zazwyczaj jest to język niemiecki. Interpretacja ministerstwa jest taka od kilku lat, że nie można tego samego języka uczyć się jednocześnie jako języka mniejszości i jako języka nowożytnego, więc po szóstej klasie dzieci rezygnowały z nauki niemieckiego jako języka mniejszości. Ze stratą oczywiście, bo niemiecki jako język nowożytny nauczany był właściwie od podstaw, czyli następuje cofanie się w rozwoju kompetencji językowych.
Uczniowie mogą kontynuować naukę języka niemieckiego jako języka mniejszości również w szkołach ponadpodstawowych. Niemniej jednak w praktyce z tej możliwości rzadko się korzysta.
Strona mniejszościowa Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości optowała za tym, aby dzieci, które uczą się języka mniejszości w siódmej i ósmej klasie, były zwolnione z nauki drugiego języka nowożytnego. Na posiedzeniu Zespołu ds. Edukacji tej Komisji w dniu 3 grudnia 2024 r. dyskutowana była sprawa tygodniowego wymiaru godzin nauki języków przez uczniów klas 7 i 8, którzy uczestniczą w zajęciach z pierwszego i drugiego języka obcego oraz pobierają dodatkowo naukę języka mniejszości. Jeśli doliczy się jeszcze zajęcia z języka polskiego to zdaniem przedstawicieli Zespołu oraz wielu nauczycieli jest to zbyt duże obciążenie nauką języków dla uczniów. W związku z tym przygotowane zostały rozwiązania prawne, które umożliwiają zwolnienie ucznia uczęszczającego na naukę języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego z nauki drugiego języka obcego nowożytnego. Proponowane zmiany pozwolą zmniejszyć tygodniowe obciążenie uczniów nauką języków. Kilka organizacji wystosowało jednak uwagi dotyczące tego rozporządzenia i być może ukaże się ono ostatecznie w trochę innej formie niż jego projekt.
Schüler, die bereits Deutsch als Minderheitensprache lernen, müssen keinen neuen Antrag stellen.
Foto: Archiv
Czy uczniowie mogą kontynuować naukę języka niemieckiego jako języka mniejszości również w szkołach średnich?
Kwestię tę reguluje to samo rozporządzenie z 2017 roku, które reguluje też nauczanie języka niemieckiego jako języka mniejszości w szkołach podstawowych. Zasady są takie same. Jednak rzeczywiście z tej możliwości praktycznie nikt nie korzystał.
Lediglich Anträge von drei Elternteilen reiche und der Schulleiter ist verpflichtet, sich mit diesen Anträgen auseinanderzusetzen und interessierten Schülern den Unterricht zu ermöglichen.
Foto: Archiv
Niemniej taka możliwość zawsze istniała i szczególnie w formie dodatkowych trzech godzin lekcyjnych języka niemieckiego jako języka mniejszości była możliwa do realizacji. Wielu uczniów szkół podstawowych uczęszczało na zajęcia z języka niemieckiego jako języka mniejszości. Obecnie stoją przed wyborem szkoły ponadpodstawowej, w której mogą kontynuować tę naukę. Do tego wystarczą bowiem tylko wnioski trojga rodziców, a dyrektor jest zobowiązany pochylić się nad nimi i umożliwić chętnym uczniom naukę tego języka. .
Dlaczego uczniowie i ich rodzice tak rzadko korzystają z tej opcji wnioskowania o naukę języka mniejszości w szkole średniej? Jak można ich do tego zachęcić? Niebawem w osobnym artykule przyjrzymy się temu zagadnieniu szerzej. Porozmawiamy z rodzicami oraz spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, co stoi na przeszkodzie i jak wspólnie zachęcić do kontynuacji nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości.
Wniosek o nauczanie języka mniejszości w szkole i w przedszkolu
