Dwanaście lat musiały czekać na ponowne odsłonięcie dwie tablice upamiętniające mieszkańców Kajkowa poległych w I wojnie światowej. Doczekały się, ale nie w Kajkowie.
Kajkowo to wieś pod Ostródą, połączona z tym miastem. W czerwcu 2014 r., w czasie przebudowy skrzyżowania dróg na rondo, odnaleziono tam fragmenty tablic upamiętniających mieszkańców Kajkowa poległych w I wojnie światowej, wizerunek Żelaznego Krzyża oraz figurę orła, która kiedyś była osadzona na szczycie obelisku.
Na jednej z tablic figurują nazwiska 19 mieszkańców Kajkowa, którzy polegli podczas I wojny światowej. Na drugiej umieszczony jest niemiecki napis upamiętniający poległych: „Den gefallenen Helden des Weltenbrandes zum ehrenden Gedächtnis, den Lebenden zur ernsten Mahnung” („Ku czci poległych bohaterów wojny światowej, żyjącym ku przestrodze”).
„Sprawa tablic nie dawała mi jednak spokoju. Cały czas myślałem, gdzie można by je umieścić, nie narażając ich na wandalizm i protesty”. – Henryk Hoch
Pomnik istniał do 1946 roku. Nowi mieszkańcy Kajkowa przerobili obelisk na kapliczkę ku czci Matki Boskiej i skuli z niego wszystkie elementy, które uznali za niemieckie.
– Prawdopodobnie wtedy zakopali przy kapliczce tablice i orła. Z czasem wszyscy o tym zapomnieli – mówi Henryk Hoch, przewodniczący Ostródzkiego Stowarzyszenia Mniejszości Niemieckiej „Jodły”.
Od garażu do kościoła metodystycznego
Początkowo gmina Ostróda zamierzała częściowo odtworzyć historyczny pomnik na terenie cmentarza wojennego nad jeziorem Sajmino. Okazją do tego miała być 100. rocznica wybuchu I wojny światowej. Na cmentarzu zachowały się groby żołnierzy niemieckich i rosyjskich oraz kamień poświęcony seminarzystom poległym w latach 1914–1918. Szybko jednak wycofała się z tego pomysłu, ponieważ oprotestowali go niektórzy mieszkańcy Kajkowa. Uznali pomnik za gloryfikację niemieckiego nazizmu.
Tablice trafiły więc do garażu Grzegorza Szymańskiego z Kajkowa, który – w przeciwieństwie do protestujących ziomków – zna historię. Jednocześnie przewodniczący „Jodeł” zainteresował sprawą tablic Wspólnotę byłych mieszkańców powiatu ostródzkiego z Niemiec, która zebrała pieniądze i sfinansowała ich naprawę. Lata mijały, ale nic się nie działo.
Obelisk w Kajkowie z pamiątkowymi tablicami na przedwojennej pocztówce.
Fotos: Urząd Gminy Ostróda
– Sprawa tablic nie dawała mi jednak spokoju. Cały czas myślałem, gdzie można by je umieścić, nie narażając ich na wandalizm i protesty. Aż wreszcie przyszedł mi do głowy pomysł: kościół metodystyczny w Ostródzie. Tam już jest tablica upamiętniająca mieszkańców Ostródy poległych w czasie kampanii napoleońskiej i druga – poległych w czasie wojny francusko-pruskiej. Ksiądz Waldemar Eggert, superintendent Okręgu Mazurskiego KEM, nie miał nic przeciwko temu i chętnie się zgodził. Tablice już wiszą i czekają na oficjalne odsłonięcie – informuje Henryk Hoch.
Kiedy ono nastąpi? 25 października o godz. 10.30. Odsłonięcie będzie częścią obchodów jubileuszu 35-lecia istnienia Ostródzkiego Stowarzyszenia Mniejszości Niemieckiej „Jodły”.
Ślady niemieckiej historii w regionie
W okresie międzywojennym pomniki mieszkańców poległych na frontach I wojny światowej powstały niemal w każdej większej miejscowości Prus Wschodnich. Były to zwykle niewielkie monumenty lub głazy z kamiennymi tablicami. Tablice umieszczano też w kościołach. Po 1945 roku Polacy większość z nich zniszczyli. Niektóre przerobili na pomniki bojowników o utrwalanie władzy ludowej.
W powiecie ostródzkim historyczne tablice z nazwiskami poległych parafian zachowały się m.in. w kościołach ewangelickich w Ostródzie i Kraplewie, kościele w Glaznotach oraz kaplicy w Lipowie.
