Po trzech latach spadków – wreszcie wzrost

Po trzech latach spadków mamy wreszcie wzrost liczby uczniów uczących się języka niemieckiego jako mniejszościowego w szkołach. To powód do zadowolenia, ale…

W latach 2022–2024 liczba uczniów uczących się języka niemieckiego w województwie warmińsko-mazurskim jako języka mniejszościowego, czyli – dla nas – ojczystego, spadała. Rok szkolny 2025/26 jest drugim rokiem, w którym niemiecki jako język mniejszościowy ponownie nauczany jest trzy razy w tygodniu. W tym roku szkolnym uczy się go 2126 uczniów w 41 szkołach podstawowych – o 112 więcej niż przed rokiem. Wzrost ten wynosi 5,5% w stosunku do poprzedniego roku szkolnego.

Niemiecki zniknął po jednym roku z niepublicznego przedszkola w Dobrym Mieście, ale powrócił po krótkiej przerwie do szkół we Franknowie i Radostowie (gm. Jeziorany) oraz do szkoły w Rybnie (gm. Sorkwity). W sumie, choć liczba uczniów wzrasta, dzieje się tak głównie w szkołach, w których niemiecki już był lub jest obecny.

Braki w przedszkolach i szkołach ponadpodstawowych

Niepokojące jest, że niemieckiego jako języka mniejszościowego nie ma w żadnej placówce przedszkolnej ani w żadnej szkole ponadpodstawowej.

W szkołach podstawowych w Wilczętach i Słobitach (pow. braniewski) młodzież uczy się równolegle dwóch języków mniejszości narodowej – oprócz niemieckiego także ukraińskiego.

Po trzech latach spadków mamy wreszcie wzrost liczby uczniów uczących się języka niemieckiego jako mniejszościowego w szkołach. Zdjęcie ilustracyjne.
Foto: Markus Spiske/Usplash

Do wszystkich 41 placówek uczęszcza łącznie 12 868 dzieci. Oznacza to, że niemieckiego jako języka mniejszości uczy się ponad 16,5% uczniów. To bardzo dobry wynik, biorąc pod uwagę, że w żadnej miejscowości, okolicy czy środowisku mniejszość niemiecka nie stanowi 16,5%.

Najwięcej uczniów i białe plamy na mapie

Spośród wszystkich 41 placówek: 24 to szkoły publiczne, prowadzone przez gminy lub miasto na prawach powiatu (Olsztyn), 12 prowadzą stowarzyszenia, a 5 – osoby prywatne. Niemiecki jako język mniejszościowy jest nauczany w 16 gminach wiejskich lub miejsko-wiejskich i w 7 powiatach, wliczając w to dwa miasta na prawach powiatu (Olsztyn i Elbląg).

Najwięcej dzieci uczy się niemieckiego w powiecie olsztyńskim (ziemskim), co jest zrozumiałe, bo jest to po Olsztynie największy liczebnie powiat. To właśnie mieszkańcy powiatu olsztyńskiego zapracowali przede wszystkim na wzrost jego popularności. W gminie Barczewo niemiecki jest obecny w 4 spośród 8 szkół w gminie.

Wyrazy wielkiego uznania należą się rodzicom i dyrektorom szkół w Bredynkach, Wipsowie, Choszczewie, Lamkowie, Dobrym Mieście i Kronowie. Tam niemal wszystkie dzieci w szkole uczą się języka niemieckiego jako mniejszościowego. Pozytywny wpływ środowiska bardzo sprzyja nauce.

Nadal zdecydowana większość szkół znajduje się w małych wsiach. Niestety, na mapie nauki języka niemieckiego wciąż pozostaje wiele białych plam, np. w Ostródzie, Olecku, Olsztynku, Giżycku, Gołdapi, Piszu, Morągu, Ełku, Bartoszycach, Lidzbarku Warmińskim, Szczytnie i Iławie. Tam niemieckiego jako języka ojczystego nasze dzieci w szkołach nadal nie uczą się.

Po trzech latach spadków mamy wreszcie wzrost liczby uczniów uczących się języka niemieckiego jako mniejszościowego w szkołach. Zdjęcie ilustracyjne.
Foto: Nathan Cima/Unsplash

Możemy być zadowoleni ze wzrostu liczby uczących się, ale niepokojącym zjawiskiem jest zanik niemieckiego w przedszkolach. Z tego powodu start językowy naszych dzieci jest mocno opóźniony. Nie ma już żadnej szkoły ponadpodstawowej prowadzącej tę formę nauczania, co oznacza, że dzieci nie mają możliwości dalszego rozwijania znajomości języka.

Nauka języka mniejszości w szkole to prawo wszystkich mniejszości w Polsce, zagwarantowane przez prawo, a nauczanie go przez rodziców to ich obowiązek – tak samo ważny jak karmienie czy ubieranie, bo niemiecki na pewno pomoże dzieciom lepiej funkcjonować w dorosłym życiu.

Lech Kryszałowicz

Ramka

Nauczanie języka niemieckiego jako ojczystego zaczęło się w naszym regionie w 2005 r. w trzech szkołach: w Łynie, Szkotowie i Nidzicy. Uczyło się go wtedy nieco ponad 100 dzieci. Inicjatorem był nieżyjący już Albert Wylengowski, ówczesny przewodniczący Stowarzyszenia Mniejszości Niemieckiej w Nidzicy.

Szkoły z największym odsetkiem uczniów uczących się języka niem. jako mniejszości