Między stolicą landu Düsseldorfem a Essen, mieści się w Ratingen-Hösel od 1983 roku Muzeum Ziemi Górnośląskiej (OSLM), które przybliża zwiedzającym historię i kulturę Górnego Śląska. Odwiedziliśmy muzeum, zyskując fascynujący wgląd w jego zbiory i koncepcje wystawiennicze.
Muzeum, którego można dotknąć
Dwa fotele, komoda i mapa Śląska na ścianie – wygląda to jak typowa wystawa, na której obowiązuje zasada „Nie dotykać”. Ale nie tutaj, bowiem jest to jeden z dwóch escaperoomów w Muzeum Ziemi Górnośląskiej. W interaktywnej grze grupowej od dwóch do sześciu uczestników poznaje historię Górnego Śląska, górnictwo i wybitne postacie z regionu. Drugi escaperoom koncentruje się na takich tematach jak kuchnia, język i dialekt oraz piłka nożna. Gracze mają sześćdziesiąt minut na rozwiązanie wszystkich zagadek. Jeśli utkną, mogą uzyskać wskazówki za pomocą tabletu.
Dwa fotele, komoda i mapa Śląska na ścianie – wygląda to jak typowa wystawa, na której obowiązuje zasada „Nie dotykać”. Ale nie tutaj, bowiem jest to jeden z dwóch escaperoomów w Muzeum Ziemi Górnośląskiej. Foto: Martin Wycisk
„Pomysł na escaperoomy zrodził się podczas pandemii w 2021 roku. Szukaliśmy nowych formatów i chcieliśmy połączyć elementy analogowe z cyfrowymi”, relacjonuje Katarzyna Schieweck, odpowiedzialna za komunikację i marketing w OSLM. Dzięki dofinansowaniu z Federalnej Fundacji Kultury oba pomieszczenia mogły zostać otwarte w 2022 roku. „Nasi goście są bardzo entuzjastycznie nastawieni do oferty; wykorzystujemy ją nawet do integracji zespołów”, mówi pani Schieweck.
Ponad 40 lat w Ratingen-Hösel
Fakt, że Muzeum Ziemi Górnośląskiej powstało w Ratingen-Hösel w 1983 roku, wynikał z uwarunkowań geograficznych. „Z jednej strony pokolenie założycieli dążyło do bliskości stolicy kraju związkowego, Düsseldorfu; z drugiej strony obecność siedziby Ziomkostwa Górnoślązaków już wcześniej stworzyła sprzyjające warunki dla muzeum. Ziomkostwo, które w 1970 roku założyło w Bonn Fundację Haus Oberschlesien, nabyło później willę w Ratingen-Hösel. Ponadto w 1964 roku kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia objął oficjalnym patronatem Górnoślązaków”, wyjaśnia pani Schieweck.
Od momentu powstania muzeum zmienia się również struktura zwiedzających. Początkowo główną grupą docelową było tzw. „pokolenie doświadczeń”; dziś, według pani Schieweck, oprócz ich dzieci i wnuków obejmuje ona wiele osób, które wyemigrowały z Polski po 2004 roku.
Muzeum Ziemi Górnośląskiej do 1998 roku mieściło się w Haus Oberschlesien, kiedy to otwarto nowoczesny budynek muzealny o powierzchni 1600 m², przeznaczony na wystawy stałe i czasowe. Spośród około 15 000 obiektów w kolekcji zaledwie około dziesięciu procent jest dostępnych dla zwiedzających, co jest powszechne również w innych muzeach, tłumaczy ekspertka. Istotną cechą wyróżniającą zbiory jest to, że składa się ona nie tylko z celowych nabytków, lecz także z licznych darowizn.
Tradycje, życie codzienne i górnictwo
Od momentu powstania muzeum skupia się ono na dziedzictwie kulturowym i regionalnej historii. Obecna wystawa stała, pochodząca z 1998 roku, oferuje szeroki przegląd górnośląskich zwyczajów, życia codziennego, rozwoju miast i odlewnictwa żelaza. Oddzielne wystawy w suterenie prezentują śląską porcelanę i przybliżają ważny dla Górnego Śląska przemysł górniczy.
Muzeum w Ratingen zostało założone w 1983 roku przez Fundację Haus Oberschlesien, która powstała w 1970 roku, a w 1998 roku przeniosło się do nowoczesnego budynku z około 1 600 metrów kwadratowych powierzchni wystawienniczej.
Źródło: Oberschlesisches Landesmuseum der Stiftung Haus Oberschlesien
Doświadczeni zwiedzający muzeum zauważą wiekowość wystawy stałej. Osoby, które rzadko zaglądają do muzeów, mogą również dostrzec pewne różnice metodologiczne w porównaniu z wystawami specjalnymi. Na przykład wystawa „Gorączka srebra. Górnictwo Tarnogórskie – Światowe Dziedzictwo UNESCO na Górnym Śląsku” była prezentowana w OSLM do 21 grudnia 2025 roku. Opracowana we współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, koncentrowała się na górnictwie srebra w Tarnowskich Górach i wyróżniała się wykorzystaniem elementów cyfrowych.
Podczas gdy tablety z dodatkowymi informacjami i modelami 3D pozwalają na dogłębne poznanie tematu, wykorzystanie tzw. „rzeczywistości wirtualnej” otwiera zupełnie nowe możliwości w zakresie doświadczania muzeum. Na wystawie udało się to osiągnąć za pomocą dwóch par okularów, które przenosiły zwiedzających bezpośrednio do kopalni srebra w Tarnowskich Górach. Jedna para przedstawiała pracę średniowiecznych górników, a druga zabierała zwiedzających w rejs łodzią przez Sztolnię Czarnego Pstrąga.
Zastosowanie tzw. „wirtualnej rzeczywistości” otwiera nowe możliwości doświadczenia muzeum.
Foto: Martin Wycisk
Od momentu powstania muzeum zmienia się również struktura zwiedzających. Początkowo główną grupą docelową było tzw. „pokolenie doświadczeń”; dziś, według pani Schieweck, oprócz ich dzieci i wnuków obejmuje ona wiele osób, które wyemigrowały z Polski jako późni repatrianci lub przesiedleńcy, lub które wyemigrowały do Niemiec po 2004 roku. Jednak celem pozostaje dotarcie do większości społeczeństwa.
