Kiedy ludzie słyszą „Zabrze”, prawdopodobnie myślą o górnictwie i piłce nożnej. Ale to także miasto uniwersyteckie z urokliwym kampusem Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w dzielnicy Rokitnica.
Bractwo górnicze
Jedną z najważniejszych instytucji w górnośląskim regionie przemysłowym były niegdyś bractwa górnicze. Od średniowiecza wspierały one – początkowo z motywów religijnych – chorych górników i ich rodziny, aby zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym. Praca pod ziemią – tak wtedy, jak i dziś – wiązała się bowiem ze szczególnymi zagrożeniami dla zdrowia.
Gwałtowny rozwój górnictwa węglowego w XIX wieku oraz trudności w zapewnieniu odpowiedniej opieki medycznej w istniejących szpitalach skłoniły bractwa górnicze do tworzenia własnych placówek leczniczych.
Szpital bracki w Rokitnicy
Powstanie szpitala w Rokitnicy było pośrednią konsekwencją przemian politycznych na Górnym Śląsku po I wojnie światowej. Bractwo górnicze z siedzibą w Tarnowskich Górach zostało podzielone w 1922 roku – podobnie jak region – na część niemiecką i polską, przy czym większość jego członków i szpitali przypadła Polsce.
Wejście z biblioteką.
Foto: Martin Wycisk
W rezultacie szpitale pozostałe w Niemczech zmagały się z brakiem łóżek, co wymusiło budowę nowego obiektu. Pod budowę nowej kliniki zakupiono działkę w ówczesnej samodzielnej gminie Rokitnica, naprzeciwko powiatowego domu inwalidów ukończonego w 1904 roku. Lokalizacja ta miała tę zaletę, że znajdowała się w zalesionym terenie i w pobliżu ważnej osi komunikacyjnej.
Nowoczesna opieka zdrowotna
Budowa szpitala została ukończona w lipcu 1928 roku. Kompleks składał się z kilku prostych, funkcjonalnych budynków otaczających duży dziedziniec. Nowa klinika, mieszcząca 360 łóżek, została wyposażona w najnowocześniejszy jak na tamte czasy sprzęt. Obejmował on między innymi dwie sale operacyjne, aparaty rentgenowskie oraz pomieszczenia do fototerapii i diatermii.
Były szpital bracki w Rokitnicy stał się punktem wyjścia dla kształcenia medycznego na Górnym Śląsku.
Centralna kuchnia zapewniała pacjentom posiłki. Była połączona podziemnym korytarzem ze wszystkimi budynkami, co umożliwiało dostarczanie ciepłych dań nawet zimą. Ogrzewanie i ciepłą wodę w szpitalu zapewniało kilka kotłów opalanych koksem. W kompleksie znajdowały się również apteka i dom pielęgniarski, w którym mieszkało 36 pielęgniarek.
Punkt wyjścia Uniwersytetu Medycznego
Po II wojnie światowej Polska, oprócz zniszczeń materialnych, poniosła ogromne straty wśród wykwalifikowanych specjalistów – szacuje się, że 39% polskich lekarzy nie przeżyło wojny.
Nie dziwi zatem fakt, że w kwietniu 1946 roku powołano komitet organizacyjny „Śląskiej Akademii Medycznej”. Od początku uczelnia miała mieścić się w Rokitnicy. Dokładny powód nie został udokumentowany, ale prawdopodobnie decydującymi czynnikami były nowoczesna infrastruktura i korzystne położenie w otoczeniu lasów.
Początkowo rozważano przeniesienie Polskiego Wydziału Medycznego Uniwersytetu w Edynburgu, który w czasie wojny kształcił lekarzy wojskowych dla Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Pozwoliłoby to nowej uczelni na szybkie pozyskanie kadry, jednak rodzący się w Polsce stalinizm uniemożliwił ten plan.
Ostatecznie komitet zdecydował się powołać lekarzy mieszkających w kraju. Założenie „Akademii Lekarskiej w Bytomiu” 22 kwietnia 1948 roku zapoczątkowało nową erę dla Rokitnicy – mimo nazwy, główną siedzibą uczelni był dawny szpital bracki.
Dawny Powiatowy Dom Inwalidów.
Foto: Martin Wycisk
Pierwsze lata działalności charakteryzowały się dużą improwizacją – studenci z Rokitnicy musieli często podróżować. Znaczna część ich zajęć odbywała się w klinikach w Bytomiu i Zabrzu, a później także w Tarnowskich Górach, Lublińcu i Katowicach. Nie mogło to być rozwiązanie trwałe, dlatego planowano budowę kampusu wraz z kliniką w Zabrzu, a następnie w Bytomiu.
W trudnych latach powojennych brakowało jednak funduszy na tak duże inwestycje. Ostatecznie, pod koniec lat 50., podjęto decyzję o budowie kampusu w dzielnicy Ligota w Katowicach. Rokitnica pozostała jednak siedzibą rektora do 1964 roku.
Teraźniejszość i przyszłość
Śląski Uniwersytet Medyczny – bo tak dziś nazywa się uczelnia – nadal kształci w Rokitnicy studentów medycyny. Mieszczą się tu m.in. katedry farmakologii, część biblioteki uniwersyteckiej oraz akademik.
Kampus jest obecnie rozbudowywany w ramach projektu dofinansowanego ze środków Unii Europejskiej o wartości 116 milionów złotych. Oprócz nowego budynku z salą wykładową dla 350 osób, remontowany jest również dawny Powiatowy Dom Inwalidów. W tym miejscu powstaje Centrum Innowacyjnej Dydaktyki Medycznej.
Przyszli studenci będą tu uczyć się zawodu w realistycznych salach operacyjnych i izbie przyjęć. W ramach projektu planowane jest także otwarcie Centrum Nowych Technologii, w którym – z wykorzystaniem drukarek 3D i wirtualnej rzeczywistości – prowadzone będą badania nad nowymi metodami leczenia.
W Rokitnicy nowoczesna medycyna to zatem nie tylko historia, ale również teraźniejszość i przyszłość.
