Kwatera główna w Wilczym Szańcu
Osiemdziesiąt lat temu kapitulacja nazistowskich Niemiec zakończyła II wojnę światową w Europie. Mimo upływu lat wciąż pojawiają się nowe spojrzenia na ten mroczny okres. Jednym z nich jest publikacja dr Felixa Bohra „Vor dem Untergang – Hitlers Jahre in der Wolfsschanze”, opisująca kwaterę główną Hitlera na Mazurach, gdzie planowano kluczowe działania nazistowskiego reżimu. Książka łączy rzetelność historyczną z ostrzeżeniem przed totalitaryzmem – jest szczególnie cenna dla młodszego pokolenia.
Nowe spojrzenie na Wilczy Szaniec
W 80. rocznicę zakończenia wojny ukazała się książka dr Felixa Bohra „Vor dem Untergang – Hitlers Jahre in der Wolfsschanze”. Choć powstało już wiele opracowań o upadku nazistowskich Niemiec, publikacja Bohra wyróżnia się wyjątkowym podejściem. Autor przedstawia nieznane dotąd fakty i przestrzega przed okrucieństwami wszelkich form totalitaryzmu. Takie spojrzenie, uwzględniające ciągłość historyczną, powinno towarzyszyć edukacji nie tylko w wymiarze krajowym, ale i europejskim oraz globalnym.
Felix Bohr należy do nowego pokolenia historyków wolnych od ideologicznych obciążeń okresu powojennego. Studiował historię i teologię katolicką w Berlinie oraz Rzymie, a doktorat obronił na Uniwersytecie w Getyndze, pisząc pracę o niemieckim „lobby zbrodniarzy wojennych”. Od 2012 roku jest związany z magazynem „Der Spiegel”, gdzie kieruje działem historii.
Felix Bohr: „Vor dem Untergang. Hitlers Jahre in der „Wolfsschanze”.”
Życie codzienne i decyzje w kwaterze głównej nazistów
Książka składa się z ośmiu części, poprzedzonych prologiem i zakończonych epilogiem. Autor z benedyktyńską dokładnością odtwarza codzienne życie w kwaterze głównej Hitlera w Gierłoży (Görlitz) koło Kętrzyna (Rastenburg) w Prusach Wschodnich, opierając się na ówczesnych relacjach i dotąd niepublikowanych dokumentach.
Bohr stawia fundamentalne pytania: czego o osobowości Hitlera dowiadujemy się z relacji oficerów, sekretarek, urzędników, kucharzy i obsługi? Jak narastający chaos oraz paranoiczna atmosfera w odległym kompleksie wpływały na podejmowane tam decyzje? Analiza ukazuje najwyższe szczeble nazistowskiego reżimu, który planował niemieckie zbrodnie przeciwko ludzkości. „Wilczy Szaniec” był głównym ośrodkiem dowodzenia nazistów w latach 1941–1944, w tym podczas ataku na Związek Radziecki w czerwcu 1941 roku. To właśnie z tym miejscem kojarzony jest zamach Clausa von Stauffenberga z lipca 1944 roku.
„Książka, która ułatwia zrozumienie historii i ostrzega przed niebezpieczeństwami totalitaryzmu”.
Autor dowodzi, że lata funkcjonowania „Wilczego Szańca” to nie tylko najciemniejszy okres kampanii eksterminacyjnej III Rzeszy – tu podjęto i wdrożono decyzje dotyczące „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” – ale także czas kluczowych zwrotów w rządach Hitlera.
Publikacja łączy naukową precyzję z walorami literackimi. Styl autora, łączący reporterską spostrzegawczość z refleksją badacza, sprawia, że książkę czyta się z zainteresowaniem. Napisana jest lekko, ale z dużym ładunkiem faktograficznym i krytyczną interpretacją historii III Rzeszy.
Dr Felix Bohr jest historykiem i dziennikarzem.
Foto: Max Zerrahn.
Historia żywa dla młodego pokolenia
Sześćdziesiąt pięć lat temu, jako piętnastoletni uczeń szkoły handlowej w Kętrzynie, autor tekstu po raz pierwszy odwiedził kwaterę Hitlera w Gierłoży. Widok zniszczonych budynków zszokował młodych zwiedzających i wzbudził ciekawość. W tamtym czasie wejście na teren było możliwe dopiero po usunięciu min (1955) i przystosowaniu kompleksu do ruchu turystycznego (około 1960 roku).
Przez kolejne dekady „Wilczy Szaniec” przechodził różne fazy – zmieniali się zarządcy, zmieniały się koncepcje jego wykorzystania, a zainteresowanie obiektem malało i rosło. Od 2017 roku właścicielem i administratorem terenu jest Nadleśnictwo Srokowo (Drengfurth), które opracowało ambitny plan rewitalizacji. Dzięki temu liczba odwiedzających rośnie, choć wciąż są to raczej niewielkie grupy. W pełnym wykorzystaniu tego miejsca pomogłyby fundusze unijne lub międzynarodowa fundacja ostrzegająca przed konsekwencjami odradzających się totalitaryzmów.
Książka, która zasługuje na polskie wydanie
Pierwsze wydanie „Vor dem Untergang – Hitlers Jahre in der Wolfsschanze” ukazało się w pierwszej połowie 2025 roku i szybko doczekało się wznowień. Pozostaje mieć nadzieję, że publikacja o kwaterze Hitlera – znajdującej się od osiemdziesięciu lat na terenie Polski, na Mazurach – zostanie przetłumaczona na język polski.
Alfred Czesla
