Polacy i Hambacher Fest 1832
W dniach 27–29 maja 1832 roku miało miejsce jedno z najważniejszych wydarzeń kształtujących europejską demokrację i ruch państw narodowych. Hambacher Fest był wielokrotnie większy i bardziej międzynarodowy, niż oczekiwano. Szczególne miejsce zajęła polska delegacja, która – podobnie jak niemieccy uczestnicy – domagała się własnego, wolnego państwa narodowego.
Europa w XIV wieku
W tamtym czasie Europa była podzielona między dwie grupy polityczne: od dawna ugruntowaną arystokrację z tytułami przysługującymi jej z urodzenia oraz ruch narodowo-liberalny, który domagał się wyborów, wolności słowa i suwerenności dla wszystkich narodów. Jednak ten ruch demokratyczny nie był jednorodny i, ze względu na swój liberalny charakter, był bardzo zróżnicowany.
Oryginalna flaga z uroczystości w Hambach w 1832 roku z napisem „Odrodzenie Niemiec”. Wisiała wówczas obok flagi polskiej i francuskiej i była jednocześnie pierwszym użyciem znanej dziś flagi niemieckiej.
Foto: Wikipedia
Ta hierarchia między arystokratami a demokratami istniała w podobnych formach znacznie dłużej, chociaż ruchy demokratyczne nabrały nowego impetu wraz z powstaniem Stanów Zjednoczonych i wojnami napoleońskimi.
Co więcej, ówcześni monarchowie motywowali swoich poddanych fałszywymi obietnicami jedności w walce z Napoleonem i zamiast samostanowienia, po prostu przywracali stary porządek. To pragnienie zmian i sprzeciw arystokratów położyły podwaliny pod nowe przedsięwzięcie polityczne, które doprowadziło do Wiosny Ludów.
Początek Wiosny Ludów
Wiosna Ludów to nazwa ogólnoeuropejskiego ruchu, który opowiadał się za jednością polityczną, wolnością polityczną i przyjaźnią między narodami – czyli solidarnością międzynarodową. Był to ruch przeciwny Restauracji, przywracaniu warunków sprzed rewolucji francuskiej.
„[…] narodowi niemieckiemu jako dowód najszczerszego szacunku i wdzięczności za braterskie przyjęcie, jakiego on i jego nieszczęśni rodacy doznali od nich podczas swojej pielgrzymki.” – Adam Mickiewicz
Wartburgfest z 1817 roku zapoczątkował krytykę panującego systemu. W 1830 roku Rewolucja Lipcowa we Francji była pierwszą falą uderzeniową, motywując wielu aktorów politycznych w Europie do działania. Doprowadziło to do wybuchu Powstania Listopadowego w Polsce w tymże roku.
Powstanie Listopadowe
Po trzech rozbiorach wszystkie ziemie polskie zostały wchłonięte przez Imperium Rosyjskie, Austrię i Prusy. Ta zależność trwała 123 lata i stała się jednym z najważniejszych okresów kształtowania się historii Polski.
Flaga używana przez polskich powstańców z napisem „W imię Boga, za naszą i waszą wolność”. Powstanie listopadowe było jednym z wielkich wydarzeń wiosny narodów i sprawiło, że Polska, pomimo stłumienia powstania, stała się wzorem dla całej Europy.
Foto: Wikipedia
Dzięki wytrwałości w zachowaniu języka, kultury i tożsamości, Polacy, mimo że nie posiadali już własnego państwa, byli postrzegani jako wzór do naśladowania w całej Europie.
Powstanie Listopadowe z 1830 roku stanowiło największą próbę przywrócenia suwerenności Polski w Europie Środkowej. Powstanie zostało brutalnie stłumione przez carat, a wielu Polaków uciekło za granicę, często do Niemiec i Francji.
Fascynacja Polską
Fascynacja Polską szybko rozprzestrzeniła się po całej Europie. Polacy byli wzorem do naśladowania w swoim pragnieniu wolności i byli mile widziani przez kochających wolność Europejczyków.
Polacy cieszyli się szczególnym podziwem w Niemczech. Polska Konfederatka weszła w skład wielu niemieckich stowarzyszeń studenckich, a repertuar pieśni został rozszerzony o wiele pieśni przyjaznych Polakom.
Słynny polski poeta Adam Mickiewicz podziękował Niemcom za pomoc w sprawie polskiej. Oto jego pomnik w Krakowie.
Foto: Wikipedia
Gościnność Niemców wobec Polaków była tak wielka, że znany polski pisarz Adam Mickiewicz w niemieckich wydaniach swoich „Ksiąg narodu polskiego” (1833) zadedykował im następujące wersy:
„[…] narodowi niemieckiemu jako dowód najszczerszego szacunku i wdzięczności za braterskie przyjęcie, jakiego on i jego nieszczęśni rodacy doznali od nich podczas swojej pielgrzymki”.
Wyłania się wiele podobieństw: zarówno Polacy, jak i Niemcy byli rządzeni przez monarchów i pragnęli własnego państwa narodowego.
Choć niektóre z ziem polskich znajdowały się pod rządami niemieckich arystokratów, to oni również byli przeciwnikami niemieckiego ruchu narodowo-liberalnego i w porównaniu z Rosją stanowili znacznie mniejszy odsetek. Polacy i Niemcy byli towarzyszami w dążeniu do tych samych ideałów w Europie.
„Niech żyją Polacy, sojusznicy Niemców!”
Hambacher Fest w 1832 roku zgromadził wielu różnych aktorów politycznych. Podsumowując, wydarzenie to ucieleśniało zarówno zainteresowanie odrębnym, wolnym państwem, jak i pragnienie międzynarodowej przyjaźni.
W sumie wzięło w nim udział 20-30 tysięcy osób. Zakończenie przemówienia Siebenpfeiffera, jednego z głównych organizatorów święta, oddaje jego ducha:
„Niech żyją wolne, zjednoczone Niemcy!
Niech żyją Polacy, sojusznicy Niemców!
Niech żyją Frankowie (Francuzi), bracia Niemców, którzy szanują naszą narodowość i niepodległość!
Niech żyje każdy naród, który zerwie swoje kajdany i dołączy do nas w przysiędze wolności!
Niech żyje Ojczyzna – suwerenność ludu – Liga Narodów!”
Podczas festynu w Hambach w 1832 roku po raz pierwszy pokazano czarno-czerwono-złotą flagę. Nie była to jednak jedyna flaga. Również Polacy i Francuzi mieli ze sobą swoje flagi.
Foto: © Deutsches Historisches Museum Berlin
W kontekście relacji polsko-niemieckich jeden moment szczególnie się wyróżniał: kiedy po raz pierwszy wywieszono czarno-czerwono-złotą flagę z napisem „Odrodzenie Niemiec”, pojawiła się ona obok biało-czerwonej flagi polskiej delegacji.
Obie flagi zostały podniesione obok siebie na zamku Hambach. Ten moment został również uwieczniony na obrazach z Hambacher Fest.
Suwerenność Polski
Pomimo niestrudzonego pragnienia wolności, Polacy nie zdołali odzyskać suwerenności nawet po kolejnych powstaniach, takich jak Powstanie Styczniowe w 1863 roku.
Dopiero wybuch I wojny światowej w 1914 roku przyniósł nową szansę, obiecaną przez Mocarstwa Centralne.
Stworzenie państwa polskiego, wolnego od kurateli innych mocarstw, było celem legionów polskich walczących na froncie wschodnim z Imperium Rosyjskim.
Podczas I wojny światowej Polacy walczyli po stronie niemieckiej. Tutaj: Szturm na Rokitnę z Wojciecha Kossaka.
Foto: Wikipedia
Jednak Mocarstwa Centralne straciły zaufanie polskich legionów, ponieważ proces tworzenia państwa polskiego rozpoczął się połowicznie i był powiązany z interesami arystokracji niemieckiej i austro-węgierskiej.
Porażka Mocarstw Centralnych w I wojnie światowej w 1918 roku i jednoczesne powstanie państwa polskiego sprawiły, że na pierwszy plan wysunęły się inne kwestie.
Zapomniano o dawnych pozytywnych wydarzeniach, wspólnych ideałach i celach, przyjaźni i empatii, które łączyły Niemców i Polaków.
Zastąpiły je spory terytorialne i narracja o odwiecznej wrogości, która w rzeczywistości nie istniała.
Przyjaźń polsko-niemiecka
Dlatego tak ważne jest pamiętanie o tych pozytywnych wydarzeniach. Pokazują one, że Polacy i Niemcy mają wiele wspólnego, że bronili tych samych wartości, żyli obok siebie i razem, cenili się i szanowali.
Dowodzą również, że Niemcy i Polska odniosły dzięki sobie nawzajem ogromne korzyści, że zawierały sojusze, handlowały i przypieczętowywały przyjaźnie.
Podczas Wiosny Ludów obie strony postrzegały siebie jako sojuszników o tych samych celach i losach, życząc sobie nawzajem własnej ojczyzny, suwerenności narodowej i miejsca w Lidze Narodów.
