Perła baroku, której blask nie gaśnie od 1775 roku
Pośród malowniczych lasów Pokoju, dawnej letniej rezydencji książąt oleśnickich, wznosi się niezwykła świątynia – Kościół Księżnej Zofii. To jeden z najpiękniejszych i najcenniejszych zabytków późnego baroku i rokoka w Polsce, a przy tym jedyny czynny kościół ewangelicki w powiecie namysłowskim. Jego historia to opowieść o determinacji, królewskim przywileju i wyjątkowym kunszcie architektonicznym.
Od sali zamkowej do wspaniałej świątyni
Ewangelicy, którzy stanowili w XVIII wieku większość mieszkańców Pokoju, przez długi czas nie mieli własnej świątyni. Początkowo musieli pokonywać kilometry, by uczestniczyć w nabożeństwach w Mąkoszycach, a później w Miodarach. Latem nabożeństwa odprawiano w zamkowej sali, zimą – znów wędrowano do odległej parafii.
Działalność parafii ewangelickiej w Pokoju rozpoczęła się dopiero w 1756 roku, a prawdziwy przełom przyniosły starania księżnej Marii Zofii zu Solms-Laubach, małżonki księcia Karola Krystiana Erdmanna Wirtemberskiego. To ona zabiegała o budowę kościoła na miejscu. W 1764 roku książę rozpoczął realizację jej planu, a 19 lipca tego samego roku król Fryderyk II wydał koncesję na wzniesienie pierwszego kościoła ewangelickiego na Górnym Śląsku.
„Świątynia, mimo upływu lat, zachowała swój niepowtarzalny urok. Jej unikatowa architektura, bogate wnętrze i historia splatająca się z losami książęcej rodziny sprawiają, że Kościół Księżnej Zofii jest nie tylko miejscem modlitwy, ale także prawdziwym klejnotem kulturowym regionu.”
Pod budowę trzeba było wyciąć fragment lasu. W międzyczasie przystosowano jeden z „domów kawalerskich” na tymczasowy kościół, poświęcony 21 kwietnia 1765 roku. 15 maja, w dniu imienin księżnej Zofii, położono kamień węgielny pod przyszłą świątynię, a uroczystości towarzyszyły nabożeństwa w językach polskim i niemieckim.
Dziesięć lat pracy i niezwykły efekt
Budowa, prowadzona według projektu książęcego architekta Georga Wilhelma Schirrmeistera, trwała aż dziesięć lat – z przerwami spowodowanymi trudną sytuacją finansową po wojnie siedmioletniej i kosztownym ślubem córki księcia. Zewnętrzne prace zakończono w 1773 roku, a uroczyste poświęcenie odbyło się 8 sierpnia 1775 roku. Towarzyszyło mu nabożeństwo w obu językach, uczta na zamku i widowiskowe pokazy sztucznych ogni nad Stawem Zofii.
Kościół Księżnej Zofii to harmonijne połączenie klasycystycznej fasady z rokokowym bogactwem wnętrza. Ma owalny rzut poziomy (21,5 × 12,2 m) z czterema kwadratowymi przybudówkami, do których prowadzą osobne wejścia. To jedyny w Europie obiekt o tak oryginalnej konstrukcji więźby dachowej.
Wieża z zegarem i miedzianą kopułą stanowiła wejście dedykowane rodzinie książęcej, prowadzące do oszklonej loży. W przybudówce wschodniej mieści się zakrystia z portretami książąt i duchownych, nad którą znajduje się biblioteka z ocalałymi po pożarze zamku woluminami. W zachodniej – obecne główne wejście – mieszczą się schody do zabytkowych organów.
Pod przybudówkami spoczywają członkowie rodziny książęcej – m.in. fundator świątyni, książę Karol Krystian, jego żona i dzieci.
Rokokowe wnętrze pełne światła
Wnętrze kościoła zachwyca harmonią bieli, złoconych rokokowych detali i polichromii w odcieniach zieleni i czerwieni. Dwupiętrowe balkony z lożą książęcą dawniej zdobił rzeźbiony orzeł śląski i herb księcia z Orderem Białego Słonia.
Centralnym punktem jest ołtarz ambonowy z czterema obrazami – „Ostatnią Wieczerzą” i „Przemienieniem Pańskim” autorstwa Beuthesa oraz „Zmartwychwstaniem” i „Wniebowstąpieniem” pędzla Ernsta. Obok znajduje się odnowiona chrzcielnica.
Szczególnym skarbem są organy z 1774 roku, dzieło oleśnickiego mistrza Christiana Siegmunda Pucherta, wielokrotnie przebudowywane i restaurowane, które do dziś rozbrzmiewają podczas nabożeństw i koncertów.
Duma lokalnej społeczności
Kościół Księżnej Zofii przez wieki był centrum życia religijnego ewangelików w Pokoju. Liczba wiernych zmieniała się – od 645 w 1792 roku do zaledwie 94 obecnie – ale znaczenie świątyni pozostaje ogromne. Od 2011 roku proboszczem parafii jest ks. Eneasz Kowalski, a od 2022 roku w posłudze pomaga mu żona Katarzyna, prezbiter Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.
Świątynia, mimo upływu lat, zachowała swój niepowtarzalny urok. Jej unikatowa architektura, bogate wnętrze i historia splatająca się z losami książęcej rodziny sprawiają, że Kościół Księżnej Zofii jest nie tylko miejscem modlitwy, ale także prawdziwym klejnotem kulturowym regionu.
Zaproszenie do zwiedzania
Z okazji jubileuszu 250-lecia świątyni w sobotę 9 sierpnia od rana można zwiedzać wnętrze Kościoła Księżnej Zofii, a o 13:00 wejść na jego wieżę widokową. Wieczorem, o 18:00, zaplanowano koncert zespołu CME. Kulminacja obchodów nastąpi w niedzielę 10 sierpnia – o 10:00 odbędzie się uroczyste nabożeństwo jubileuszowe z udziałem biskupa Kościoła Jerzego Samca, biskupa diecezji katowickiej ks. Mariana Niemca oraz ks. Wojciecha Prackiego. Po nabożeństwie uczestnicy będą mogli wziąć udział w pikniku parafialnym z poczęstunkiem, muzyką i atrakcjami dla całych rodzin. O 15:00 zabrzmi jeszcze koncert chóru Gloria ze Szczawna-Zdroju, który uświetni zakończenie uroczystości.
