Koniec pierwszej wojny śląskiej
Śląsk, na mocy układu w Trenczynie z 1335 roku, stanowił część Królestwa Czech i Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Tak było przez 400 lat! W roku 1740 na tron w Berlinie i w Wiedniu wstąpili nowi władcy: Fryderyk II, wtedy jeszcze nie nazywany Wielkim, oraz Maria Teresa, o której spokojne przejęcie władzy zadbał jej ojciec, negocjując ten fakt z wszystkimi sąsiadami.
Prusy, będące wówczas krajem stosunkowo biednym, poszukiwały szansy na rozwój i wzrost znaczenia w Europie. Niedaleko znajdował się region bogaty w surowce oraz posiadający żyzne i zadbane ziemie – Śląsk. Fryderyk II miał swoich informatorów i szpiegów. Być może był wśród nich słynny kartograf i rysownik F.B. Werner, twórca wedut śląskich miast i ważniejszych wsi.
Ratusz wrocławski przed rozbudową, jak mógł wyglądać w czasach wojen śląskich.
Foto: archiwum
Pomimo zgody swego ojca, Fryderyka Wilhelma I, na objęcie tronu przez Marię Teresę, młody władca Prus – Fryderyk II uznał, że będąca w ciąży cesarzowa nie będzie w stanie skutecznie prowadzić działań wojennych. Dlatego zdecydował, że to on wkroczy na Śląsk. Efekt?
Jedna z ważniejszych bitew w historii
W połowie grudnia, dokładnie 14 grudnia 1740 roku, pruskie oddziały pojawiły się we Wrocławiu i wznieciły powstanie przeciw Austrii. 16 grudnia wojska pruskie wkroczyły oficjalnie na Śląsk i tak zaczęła się wojna. 3 stycznia 1741 roku Wrocław ogłosił neutralność, 9 marca zdobyto Głogów, a 10 kwietnia doszło do jednej z 20 najważniejszych bitew w historii, o których uczą w akademiach wojskowych: bitwy pod Mollwitz, dziś Małujowice, niedaleko Brzegu.
10 kwietnia 1741 r. doszło do jednej z 20 najważniejszych bitew w historii, o których uczą w akademiach wojskowych.
Następnie, w wyniku rozmów, Fryderyk II za przyznanie mu Dolnego Śląska i biskupiego księstwa nyskiego zgodził się markować działania wojenne. Szło mu jednak tak dobrze, że kontynuował działania wojenne na Górnym Śląsku, chociaż uważał go za mało wartościowy i nieciekawy.
W efekcie 9 października 1741 roku zawarto rozejm habsbursko-pruski w Przydrożu Małym, niedaleko Korfantowa: Maria Teresa, w zamian za neutralność Prus, zgodziła się na pozostanie Dolnego Śląska przy Prusach oraz czasową okupację Śląska Górnego.
Wielkie znaczenie dla Prus
11 czerwca 1742 roku podpisano układ pokojowy we Wrocławiu, a 28 lipca potwierdzono traktat w Berlinie. Natomiast 14 sierpnia 1743 roku w Wiedniu stany korony czeskiej zrezygnowały z wszelkich praw do Śląska i nastąpiło przekazanie archiwów stronie pruskiej.
Nastąpiło formalne przyłączenie do Prus prowincji, która zwiększyła ich potencjał ludnościowy o 50 procent, a terytorium o blisko 1/3. Austria nie pogodziła się z utratą ważnego regionu, czego dowodem były kolejne wojny śląskie. Jednak zasadniczo nie zmienił się przebieg granic ustalony w pokoju wrocławskim.
Mapa z atlasu szkolnego z 1905 r., pokazująca wojny śląskie Foto: archiwum
Prusy przejęły praktycznie cały Śląsk i hrabstwo kłodzkie. Przy Austrii pozostały Księstwo Karniowskie, Księstwo Opawskie oraz okolice Cieszyna.
Jak wielkie znaczenie miało dla Prus przejęcie tych ziem, pokazuje fakt, że do miast stołecznych – Berlina i Królewca – król dołączył Wrocław, który miał odegrać wielką rolę w historii Prus, a później zjednoczonych Niemiec. Te granice praktycznie nie zmieniły się znacznie aż do 1945 roku.
Krzysztof Wysdak
